Silisium

Həll olunmuş misallar

1. Misal 1

   Silisiumun natrium hidroksid məhlulu ilə reaksiyasından 4,48 l (n.ş.) hidrogen qazı ayrılmışdırsa, reaksiyaya neçə qram silisium daxil olmuşdur? ($A_r(\mathrm{Si}) = 28$).

   Həlli

   1. Ayrılan hidrogenin mol sayını hesablayaq: $\nu = \frac{4{,}48}{22{,}4} = 0{,}2$ mol.

   2. Reaksiya tənliyini yazaq: $\mathrm{Si + 2NaOH + H_2O \to Na_2SiO_3 + 2H_2}$.

   3. Tənliyə əsasən, 1 mol $\mathrm{Si}$ reaksiyaya girdikdə 2 mol $\mathrm{H_2}$ ayrılır.

   4. Tənasüb quraq: 1 mol $\mathrm{Si}$ — 2 mol $\mathrm{H_2}$ $x$ mol $\mathrm{Si}$ — 0,2 mol $\mathrm{H_2}$ $x = \frac{1 \cdot 0{,}2}{2} = 0{,}1$ mol $\mathrm{Si}$.

   5. Silisiumun kütləsini hesablayaq: $m = 0{,}1 \cdot 28 = 2{,}8$ qram.

   Cavab: 2,8 qram.

2. Misal 2

   Hansı reaksiyalarda silisium reduksiyaedici xassə göstərir? 1. $\mathrm{Si + 2F_2 \to SiF_4}$, 2. $\mathrm{Si + 2Mg \to Mg_2Si}$, 3. $\mathrm{Si + O_2 \to SiO_2}$.

   Həlli

   Silisium özündən daha elektromənfi elementlərlə (qeyri-metallarla) reaksiyada elektron verir, oksidləşmə dərəcəsini artırır və reduksiyaedici olur. 1-ci və 3-cü reaksiyalarda flüor (F) və oksigen (O) silisiumdan daha elektromənfidir. Silisiumun oksidləşmə dərəcəsi 0-dan +4-ə yüksəlir, yəni o reduksiyaedicidir. 2-ci reaksiyada maqnezium metaldır, silisiumdan az elektromənfidir. Bu reaksiyada silisium elektron alır (0-dan -4-ə dəyişir) və oksidləşdirici olur.

   Cavab: 1 və 3.

Özünü yoxla

Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.

1. 1

   Silisium dioksid ($\mathrm{SiO_2}$) aşağıdakı maddələrdən hansı ilə reaksiyaya daxil olur?

   1. ASu ilə
   2. BXlorid turşusu ilə
   3. CNatrium hidroksid ilə
   4. DOksigenlə
   5. ENitrat turşusu ilə
   Cavabı göstərCavabı gizlət

   Düzgün cavab: C Natrium hidroksid ilə

   $\mathrm{SiO_2}$ turşu oksididir, su ilə reaksiyaya girmir (silikat turşusu suda həll olunmur). O, əsaslarla və qələvilərlə (məsələn, $\mathrm{NaOH}$) reaksiyaya girərək silikatlar əmələ gətirir. Turşularla (yalnız HF istisna olmaqla) reaksiyaya daxil olmur.

2. 2

   Sənayedə silisium necə alınır?

   1. A$\mathrm{SiO_2}$-nin karbonla reduksiyasından
   2. BSilisium hidridin parçalanmasından
   3. CMaqnezium silisidin hidrolizindən
   4. D$\mathrm{SiO_2}$-nin su ilə reaksiyasından
   5. E$\mathrm{SiCl_4}$-ün hidrogenlə reduksiyasından
   Cavabı göstərCavabı gizlət

   Düzgün cavab: A $\mathrm{SiO_2}$-nin karbonla reduksiyasından

   Sənayedə silisium kvars qumunun ($\mathrm{SiO_2}$) kömürlə ($\mathrm{C}$) yüksək temperaturda elektrik sobalarında reduksiyası üsulu ilə alınır: $\mathrm{SiO_2 + 2C \to Si + 2CO}$.

3. 3

   Silisium və karbon üçün ümumi olan cəhət nədir?

   1. ATəbiətdə yalnız sərbəst halda tapılırlar
   2. BHər ikisi qələvilərlə reaksiyaya girib hidrogen ayırır
   3. CXarici elektron təbəqələrində 4 elektron var
   4. Dİkisi də adi şəraitdə su ilə reaksiyaya daxil olur
   5. EHər ikisi tipik p tipli yarımkeçiricidir
   Cavabı göstərCavabı gizlət

   Düzgün cavab: C Xarici elektron təbəqələrində 4 elektron var

   Hər iki element dövri sistemin IV qrupunun əsas yarımqrupunda yerləşir, bu səbəbdən onların xarici elektron təbəqəsində eyni sayda - 4 elektron ($ns^2np^2$) var. Karbon sərbəst tapıla bilər, silisium isə tapılmır.

Tipik səhvlər

• Silisium dioksidi ($\mathrm{SiO_2}$) su ilə reaksiyaya girib silikat turşusu əmələ gətirdiyini düşünmək (əslində reaksiyaya daxil olmur).
• Silisiumun turşularla reaksiya girərək hidrogen ayırdığını düşünmək (yalnız qələvilərlə bu reaksiyanı verir).