DİM qəbul imtahanına evdə necə hazırlaşmaq olar: süni intellektlə addım-addım plan

Qəbul imtahanının quruluşu: qruplar, fənlər və tapşırıq növləri

I–IV ixtisas qrupları üzrə qəbul iki mərhələdən ibarətdir. Birinci mərhələ 11-ci sinif üzrə buraxılış imtahanıdır: tədris dili (Azərbaycan və ya rus dili), xarici dil və riyaziyyat, maksimum 300 bal. İkinci mərhələ, yəni çoxlarının “blok imtahanı” dediyi hissə, seçdiyin qrupun üç fənnindən ibarətdir: hər fəndən 30, cəmi 90 tapşırıq, maksimum 400 bal. İlk iki fənnin nisbi əmsalı 1,5, üçüncü fənninki isə 1-dir, buna görə də iki mərhələ üzrə maksimum bal 700-dür.

DİM-in 2026-cı il üçün tətbiq etdiyi modeldə hər fənn blokunda 22 qapalı tapşırıq (variantlardan birini seçirsən), cavabı kodlaşdırılan 5 açıq tapşırıq və yazılı cavab tələb edən 3 açıq tapşırıq var: I qrupda müstəqil məsələlər, II–IV qruplarda isə mətn, situasiya və ya mənbə əsasında tapşırıqlar. DİM bildirib ki, 2027-ci ildə qəbul imtahanlarının modeli dəyişməyəcək.

Rus bölməsinin abituriyentləri eyni quruluşda imtahanı rus dilində verir, DİM fənn proqramlarını rus dilində də dərc edir. Qəbul imtahanları hər tədris ilində iki dəfə, yaz və yay sessiyalarında keçirilir, DİM öz sınaq imtahanlarını da təşkil edir. Tarixlər, qeydiyyat qaydası və keçid balları ildən-ilə dəyişir, ona görə onları dim.gov.az-da yoxla. Qruplar belədir:

• I qrup: riyaziyyat, fizika, kimya (RK) və ya riyaziyyat, fizika, informatika (Rİ)
• II qrup: riyaziyyat, coğrafiya, tarix
• III qrup: dil, tarix, ədəbiyyat (DT) və ya dil, tarix, coğrafiya (TC); dil dedikdə tədris dili nəzərdə tutulur
• IV qrup: biologiya, kimya, fizika
• V qrup (incəsənət, idman və xüsusi qabiliyyət tələb edən digər ixtisaslar): ikinci mərhələ yoxdur, birinci mərhələnin nəticəsi qabiliyyət imtahanları ilə birlikdə nəzərə alınır

1-ci addım: zəif mövzularını DİM formatında sınaq testləri ilə tap

Hazırlığa dərsliyin birinci fəslindən yox, diaqnostikadan başla. Qrupunun üç fənnindən qısa sınaq testi işlə və səhv etdiyin hər sualın mövzusunu yaz. “60 faiz topladım” az şey deyir, “loqarifmdən üç sualın üçünü də səhv etmişəm” isə gələn həftə nəyə vaxt ayıracağını dəqiq göstərir.

Hər səhvin səbəbini də qeyd et: qaydanı bilmirdin, sualı diqqətsiz oxudun, hesablamada yanıldın, yoxsa vaxtın çatmadı. Hər səbəbin öz çarəsi var. İki-üç testdən sonra zəif mövzular siyahısı elə sənin planına çevrilir.

OrujovAI-da /exam səhifəsi 8 fəndən üç çətinlik səviyyəsində, o cümlədən abituriyent səviyyəsində DİM formatında sınaq testləri hazırlayır: hər sualın izahı var, nəticələrin izlənir, zəif mövzuların göstərilir. Bunlar DİM üslubunda yazılmış qısa qapalı test dəstləridir, DİM-in rəsmi variantları deyil. Kodlaşdırılan və yazılı tapşırıqları, ədəbiyyatı və informatikanı hələ əhatə etmir, bunlar üçün DİM-in öz nəşrlərinə müraciət et.

2-ci addım: hər zəif mövzunu sənə izah edən müəllimlə öyrən

Səhv cavab yalnız arxasındakı fikri başa düşəndən sonra bala çevrilir. Qaydanı öyrən, tam həll olunmuş bir nümunəyə bax, sonra həllə baxmadan iki-üç oxşar məsələni özün həll et. Süni intellekt məhz burada faydalıdır: “bu addım niyə belədir?” sualını öz sözlərinlə istədiyin qədər verə bilərsən.

Süni intellektdən köçürmək üçün yox, öyrənmək üçün istifadə et: izah, yoxlama və yeni məsələ istə, amma düşünmək sənin işindir. İmtahan zalında telefon olmayacaq.

OrujovAI-ın Canlı Müəllimi (/tutor) mövzunu slaydlarla, canlı lövhədə səslə izah edir və arada qısa yoxlamalar aparır. “Abituriyent yolu” DİM fənlərini mövzu-mövzu, yoxlama testləri ilə əhatə edir; DİM mövzularında kvadrat tənliklərdən Om qanununa qədər yeddi pulsuz nümunə dərs hər kəs üçün açıqdır. “Həll et” (/solve) riyaziyyat və ya fizika məsələsini mətn və ya şəkil kimi qəbul edir, addım-addım həllini qrafiklə göstərir, sonra məşq üçün oxşar məsələ təklif edir. OrujovAI ə, ş, ç hərfləri olmadan yazılanı da başa düşür, məsələn: “bu meseleni hell et”.

3-cü addım: səhvlər üzərində işlə və onları aralıqlarla təkrarla

Səhvlər dəftəri saxla: sual, sənin səhv cavabın, bir cümləlik düzgün həll yolu və səhvin səbəbi. Hər səhvi sıfırdan yenidən həll et: bir gün, üç gün və bir həftə sonra, bir neçə həftə keçəndə isə bir daha. Səhvi yalnız həllə baxmadan ardıcıl iki dəfə düz həll edəndə “bağlanmış” say. “Başa düşdüm”ü “imtahanda həll edə bilərəm”ə çevirən məhz bu təkrardır.

Canlı Müəllimdə yoxlama testlərində səhv etdiyin suallar şəxsi səhvlər bankına düşür və vaxtaşırı təkrar yoxlamalar, “Səhvlərimi təkrarla” dərsləri kimi geri qayıdır, yəni təkrar vaxtlarını özün izləmək məcburiyyətində qalmırsan.

Kurssuz qəbula hazırlaşmaq mümkündürmü və kurs nə vaxt lazımdır

Bəli, bir çox abituriyent kursa getmədən evdə hazırlaşır. Həftəlik plana əməl edirsənsə, DİM-in rəsmi fənn proqramı ilə işləyirsənsə, DİM tipli suallarla mütəmadi məşq edirsənsə və özünü vicdanla yoxlayırsansa, bu üsul nəticə verir. Kursun verdiyi çox şeyi indi süni intellekt də verir: istənilən an izah, hətta gecə saat 11-də yeni məşq.

Amma müəllim və ya kurs bu hallarda hələ də öz dəyərini saxlayır: eyni mövzu bir neçə cəhddən sonra da alınmırsa, təkbaşına mütəmadi oxuya bilmirsənsə, yazılı cavablarını real meyarlarla yoxlayacaq biri lazımdırsa və ya keçid balı yüksək olan ixtisası hədəfləyirsənsə. Çoxlarının seçdiyi orta yol: əsas hazırlıq evdə, ən çətin mövzulara bir neçə dərs və imtahan mühitini hiss etmək üçün DİM-in sınaq imtahanı.

Tək oxumaq çətindirsə, dərs otağında (/study) dostlarınla eyni taymerlə oxuya bilərsən, süni intellekt müəllimi isə hamının diqqətini dərsdə saxlayır.

Abituriyent üçün həftəlik plan: imtahandan əvvəlki son aylar

Planı günlərlə yox, həftələrlə qur. Dərsin çox olduğu günlərdə onu atma, sadəcə qısalt.

1. Bazar ertəsindən cüməyə qədər: bir zəif mövzuya 60–90 dəqiqə və səhvlər dəftərinə 15 dəqiqə.
2. Fənləri növbələşdir; əmsalı 1,5 olan fənlərdən hansında zəifsənsə, ona əlavə vaxt ayır.
3. Şənbə: hər fəndən vaxt tutaraq bir qarışıq test, sonra hər səhvi səbəbi ilə birlikdə dəftərə yaz.
4. Bazar: yüngül təkrar və gələn həftənin mövzularını seçmək.
5. Ayda bir dəfə: real imtahan şəraitində, vaxt tutaraq tam sınaq, məsələn DİM-in nəşrlərindəki tapşırıqlarla.
6. Son iki həftə: yeni mövzu yox, yalnız vaxt tutaraq məşq, səhvlər dəftəri və kifayət qədər yuxu.