9-cu və 11-ci sinif buraxılış imtahanına evdə necə hazırlaşmaq olar

İmtahan nələri əhatə edir

İmtahanı Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) keçirir və hər iki sinifdə fənlər eynidir: tədris dili (Azərbaycan və ya rus dili), riyaziyyat və xarici dil. Maksimum 300 bal toplamaq olar. 11-ci sinfin nəticəsi həm də ali məktəbə qəbulun birinci mərhələsi sayılır; ondan sonrakı blok imtahanı ayrıca bələdçidə izah olunub (keçid aşağıdadır).

Qapalı tapşırıqda variantlardan birini seçirsən. Kodlaşdırılan tapşırıqda variant yoxdur: cavabı, adətən ədədi, özün tapıb cavab vərəqindəki xanalara yazırsan. Yazılı tapşırıqda öz cavabını və ya bütöv həlli yazırsan, ekspertlər onu meyarlar əsasında qiymətləndirir. Hazırkı modellər:

• 9-cu sinif: tədris dili 30 tapşırıq, onlardan 20-si iki mətnə aiddir, 4-ü isə yazılı cavablandırılır; riyaziyyat 25 tapşırıq (15 qapalı, 6 kodlaşdırılan, 4 ətraflı həll); xarici dil DİM-in 2025-ci ildən tətbiq etdiyi yeni modellə keçirilir
• 11-ci sinif: 180 dəqiqəyə 85 tapşırıq: tədris dili 30, riyaziyyat 25 (qapalı, kodlaşdırılan və ətraflı həll tələb edən tapşırıqlar), dinləmə və oxu daxil olmaqla xarici dil 30
• 2027-ci ildən 11-ci sinfin xarici dil imtahanı dəyişir: 25 qapalı tapşırıq (dinləmə, oxu, qrammatika və leksika) və fikrini əsaslandırdığın bir yazılı abzas

Hazırlıq planı: üç ay, bir ay və son həftə

Bal itirdiyin yerdən başla. Hər fəndən bir tam variantı vaxtla işlə və hər səhvi mövzusu və səbəbi ilə yaz: bilmirdim, diqqətsiz oxudum, hesabda yanıldım, yoxsa vaxt çatmadı. DİM fənn proqramlarını dim.gov.az-da yerləşdirir, hər proqramın sonunda isə imtahan modelinə uyğun öz vəsaitlərini göstərir: test topluları, “20 variant sınaq imtahanı” kitabı və s. Proqram elə sənin mövzu siyahındır.

OrujovAI-ın /exam səhifəsi “9-cu sinif buraxılış” və 11-ci sinfə uyğun gələn “Abituriyent” səviyyəsində pulsuz DİM formatında testlər hazırlayır, cavabları izah edir və zəif mövzularını göstərir. Bunlar rəsmi variant deyil, qapalı testlərlə məşqdir; kodlaşdırılan və yazılı tapşırıqları DİM-in vəsaitləri ilə işlə. Tək oxumaq çətindirsə, dərs otağında (/study) başqa şagirdlərlə bir taymerlə oxuya bilərsən.

1. Üç ay qalmış: gündə bir zəif mövzuya 45–60 dəqiqə, fənlər növbə ilə, həftə sonu qarışıq test və bir neçə gündən sonra yenidən həll etdiyin səhvlər dəftəri.
2. Bir ay qalmış: həftədə bir tam variantı real imtahan vaxtında, telefonsuz işlə və düzgün cavablarla, meyarlarla obyektiv yoxla. Sonrakı günləri üzə çıxan zəif yerlərə həsr et.
3. Son həftə: yeni mövzu yoxdur. Qısa testlər, səhvlər dəftəri, cavab vərəqinin və kodlaşdırma xanalarının necə doldurulduğuna son baxış və normal yuxu.

Fənlər üzrə məşq: tədris dili, riyaziyyat, xarici dil

Tədris dili: tapşırıqların çoxu mətnlərə aiddir. Gündə bir mətn oxu və yazılı cavab ver: əsas fikir nədir, söz burada hansı mənadadır, hansı cümlə bunu sübut edir. Orfoqrafiya, durğu işarələri və nitq hissələrini proqram üzrə mövzu-mövzu təkrarla.

Riyaziyyat: mövzunu öyrən, həll olunmuş nümunəyə bax, sonra oxşar məsələləri həllə baxmadan, həmişə tam yazaraq işlə. Məsələni həll edə bilməyəndə “Həll et” (/solve) yazdığın və ya şəklini çəkdiyin məsələni qrafiklə addım-addım izah edir və oxşarını verir. Canlı Müəllimdə (/tutor) faiz, kvadrat tənliklər və xətti funksiya üzrə pulsuz nümunə dərslər azərbaycanca səslə izah olunur.

Xarici dil: gündə qısa audio və ona aid suallar, bir qısa məqalə, kiçik hissələrlə qrammatika və taymerlə yazı: fikir, nümunə ilə iki səbəb, nəticə. OrujovAI-ın çatı abzasını yoxlayıb qrammatik səhvləri göstərə bilər, amma bu, rəsmi qiymətləndirmə deyil, məşqdir.

Süni intellektdən köçürmək üçün yox, öyrənmək üçün istifadə et: imtahan zalına telefon və başqa cihaz gətirmək olmaz.

Kodlaşdırılan və açıq tapşırıqları necə məşq etməli

Kodlaşdırılan tapşırıqda təxmin ediləcək variant yoxdur: həll et, sonra cavabı yerinə qoyaraq və ya təxmini hesablayaraq yoxla. Cavabın xanalara necə yazıldığını əvvəlcədən öyrən ki, imtahan günü buna vaxt itirməyəsən.

Yazılı tapşırıqlar meyarlarla qiymətləndirilir, DİM-in dərc etdiyi bal qaydasında isə yazılı tapşırıq qapalı tapşırıqdan iki dəfə çox sayılır. Riyaziyyatda həlli bitirə bilməsən belə hər addımı yaz, dil tapşırıqlarında mətnə əsaslanan tam cümlə ilə cavab ver və işini DİM materiallarındakı meyarlarla tutuşdur.

DİM-in açıqlamasına görə, buraxılış imtahanında səhv cavablar düzgün cavabların nəticəsinə təsir etmir, ona görə qapalı tapşırığı boş qoyma. Qaydanın dəyişib-dəyişmədiyini dim.gov.az-da yoxla.

İmtahan günü tez-tez edilən səhvlər

İmtahan günü itirilən balların çoxu bilikdən yox, bunlardan gəlir:

• Bir tapşırığa on dəqiqə vermək. İşarələ, keç, sonra qayıt.
• Cavabı boş qoymaq və ya kodlaşdırılan cavabı səhv xanaya, səhv formatda yazmaq.
• Cavabları cavab vərəqinə son dəqiqədə köçürmək.
• Uzun yazılı tapşırığı ötürmək, halbuki bacardığın addımları yazmaq olardı.
• İnternetdə satılan “sızan suallara” və “cavablara” inanmaq: variantlar imtahana qədər gizli saxlanılır.
• DİM-in tələb etdiyi sənədləri unutmaq və ya telefonla gəlmək.

Rus bölməsi: rus dilində hazırlıq

Rus bölməsində quruluş eynidir, imtahan rus dilində keçir və tədris dili rus dilidir. Tədris dili Azərbaycan dili olmayan şagirdlər Azərbaycan dilindən (dövlət dili kimi) ayrıca imtahan da verir, 11-ci sinifdə isə rus bölməsinin şagirdləri xarici dil kimi ingilis, alman və ya fransız dilini seçir. DİM proqramları rus dilində də dərc edir.

OrujovAI-ı rus dilinə keçirəndə /exam sualları rusca yazır, “Həll et” və çat da rusca izah edir. /exam-da rus dili fənni hələ yoxdur, onun üçün DİM-in proqramına və vəsaitlərinə əsaslan.