Fonetika

3/15

Danışıq səsləri: səs və hərf, saitlər və samitlərDanışıq səslərinin necə yarandığını, səslə hərfin fərqini, sait və samitlərin əlamətlərini və sözdə səs və hərf sayını necə müqayisə etməyi öyrənin.
Saitlərin növləri: qalın və incə, açıq və qapalı, dodaqlanan və dodaqlanmayanAzərbaycan dilinin 9 saiti qalın və incə, açıq və qapalı, dodaqlanan və dodaqlanmayan qruplara necə bölünür: cədvəl, nümunələr və testlər.
Samitlərin növləri: kar və cingiltili samitlərKar və cingiltili samitləri səs tellərinin iştirakına görə ayırmağı, qoşa samitləri, sonorları və söz sonunda b, c, d, g samitlərinin tələffüzünü öyrənin.

Proqramın digər mövzuları (12)

Sözün hərf və səs tərkibi
Bir sıra sözlərdə o saitinin [a] kimi tələffüzü
Saitlərin uzun tələffüzü
Söz sonunda b, c, d, g samitlərinin tələffüzü
K samitinin yazılışı və tələffüzü
Q samitinin yazılışı və tələffüzü
Qoşa samitlə bitən təkhecalı sözlər: eynicinsli qoşa samitlə bitən sözlər, müxtəlifcinsli qoşa samitlə bitən sözlər
Söz ortasında yanaşı gələn tt, kk, pp, qq samitlərinin tələffüzü
Vurğu
Ahəng qanunu
Heca
Sözün yazılışı və deyilişinə görə təhlili (fonetik təhlil)

Leksika

3/12

Proqramın digər mövzuları (9)

Sözün məcazi mənası
Çoxmənalı sözlər
Omonimlər
Omonim sözlərlə çoxmənalı sözlərin müqayisəsi
Sinonimlər
Antonimlər
Frazeoloji birləşmələr (sabit söz birləşmələri)
Terminlər
Sözün leksik təhlili

Sözün tərkibi

3/4

Proqramın digər mövzuları (1)

Bitişdirici samitlər (n, y, s)

Söz yaradıcılığı

3/8

Proqramın digər mövzuları (5)

Mürəkkəb sözlər
Tərəfləri bitişik, defislə və ayrı yazılan mürəkkəb sözlər
Eyniköklü sözlər
Sözün başlanğıc forması
Sözün tərkibinə görə təhlili

Morfologiya

2/101

Proqramın digər mövzuları (99)

Konkret və mücərrəd isimlər
Ümumi və xüsusi isimlər
İsmin tək və cəm formaları
Toplu isimlər və onların cəm isimlərdən fərqi
İsmin halları
Qeyri-müəyyənlik bildirən yiyəlik hal
Qeyri-müəyyənlik bildirən təsirlik hal
Adlıq, qeyri-müəyyən yiyəlik və qeyri-müəyyən təsirlik halların fərqləndirilməsi
Yönlük və çıxışlıq hal şəkilçisi qəbul etmiş sözlərin tələffüzü
İsmin mənsubiyyətə görə dəyişməsi
Mənbə, mövqe, mənafe, tale, mənşə, su, nə sözlərinin mənsubiyyətə görə dəyişməsi
Bəzi ikihecalı isimlərin kökündə qapalı saitin düşməsi
Xəbərlik şəkilçiləri
Sifət, onun əşyaya aid əlamət və keyfiyyət bildirməsi
Sifətin dərəcələri
Adi, azaltma və çoxaltma dərəcələri
Azaltma və çoxaltma dərəcələrində olan sifətlərin yazılışı
Say, onun əşyanın miqdar və sırasını bildirməsi
Sayın mənaca növləri: miqdar və sıra sayları
Miqdar saylarının növləri: müəyyən miqdar sayları, qeyri-müəyyən miqdar sayları, kəsr sayları
Numerativ sözlər və onların işlənmə məqamları
Sayların yazılışı: sözlərlə, ərəb rəqəmləri ilə, Roma rəqəmləri ilə, ərəb rəqəmləri və sözlərin iştirakı ilə
Miqdar saylarında şəkilçilərin yazılışı
Sıra saylarının yazılışı
Defislə yazılan mürəkkəb saylar
Saylarla işlənən isimlərin təkdə və ya cəmdə olması
Əvəzlik, onun əsas nitq hissələrinin yerində işlənməsi
Əvəzliyin mənaca növləri
Şəxs əvəzlikləri
Şəxs əvəzliklərinin I, II və III şəxsin təkində və cəmində olması
İşarə əvəzlikləri
O, bu əvəzliklərindən sonra vergülün işlənməsi
Sual əvəzlikləri
Qeyri-müəyyən əvəzliklər
Təyini əvəzliklər
Feil, onun əşyanın hərəkətini bildirməsi
Feilin təsdiq və inkar formaları
Feilin şəxsə görə dəyişməsi
Feilin quruluşca növləri: sadə, düzəltmə və mürəkkəb feillər
Tərəfləri defislə və ayrı yazılan mürəkkəb feillər
Feilin şəkilləri (Feilin təsriflənən formaları)
Feilin zamana görə dəyişməsi
Feilin indiki zamanı
Feilin keçmiş zamanı
Feilin gələcək zamanı
Xəbər şəkli
Xəbər şəklində olan feilin zamana və şəxsə görə dəyişməsi
Xəbər şəklində olan feillərin yazılışı və tələffüzü
Əmr şəkli
Arzu şəkli
Vacib şəkli
Lazım şəkli
Şərt şəkli
Hərəkətin subyekti və obyekti
Feilin qrammatik məna növləri: məlum, məchul, şəxssiz, qayıdış, qarşılıq-birgəlik, icbar növ
İdi, imiş, isə köməkçi sözləri (hissəcikləri)
İdi, imiş köməkçi sözləri (hissəcikləri) və keçmiş zaman şəkilçilərinin fərqləndirilməsi
İsə köməkçi sözü (hissəciyi) və feilin şərt şəklinin fərqləndirilməsi
Cümlədə isə köməkçi sözünün (hissəciyinin) qoşulduğu sözdən sonra vergülün işlənməsi
Feilin təsriflənməyən formaları
Feilin şəxsə və kəmiyyətə görə dəyişməyən formaları: məsdər, feili sifət, feili bağlama
Feilin təsriflənməyən formalarının iki nitq hissəsinin xüsusiyyətlərinə malik olması
Təsriflənməyən formaların hər üçündə feilin xüsusiyyətlərinin olması
Məsdərin feil və ismin bəzi xüsusiyyətlərinə malik olması
Feili sifətin feilin və sifətin bəzi xüsusiyyətlərinə malik olması
Feili sifətin feildən düzələn sifətlərdən fərqləndirilməsi
Feili bağlamanın həm feilin, həm də zərfin xüsusiyyətlərinə malik olması
Zərf, onun, əsasən, hərəkəti müxtəlif cəhətdən izah etməsi
Zərfin quruluşca növləri: sadə, düzəltmə, mürəkkəb zərflər
Mürəkkəb zərflər və onların yazılışı
Tərəfləri bitişik, defislə və ayrı yazılan mürəkkəb zərflər
Zərflərin məna növləri
Tərzi-hərəkət zərfləri
Zaman zərfləri
Yer zərfləri
Kəmiyyət zərfləri
Həm zərf, həm də digər nitq hissələri kimi işlənə bilən sözlər
Köməkçi nitq hissələri
Qoşma, onun müxtəlif qrammatik məna çalarları yaradan köməkçi nitq hissəsi olması
Qoşmaların deyilişi və yazılışı
Çoxhecalı qoşmaların ayrı, təkhecalı qoşmaların bitişik yazılması
Bağlayıcı, onun sözlər, cümlə üzvləri və cümlələr arasında əlaqə yaradan köməkçi nitq hissəsi olması
Bağlayıcılarda vergülün işlənməsi
Mürəkkəb bağlayıcılar və onların yazılışı
Ədat, onun cümlədə fikrin təsirliliyini artıran köməkçi nitq hissəsi olması
Ədatların yazılışı
Bitişik və ayrı yazılan ədatlar
Təsdiq və inkar bildirən ədatlarla bağlı vergülün işlənməsi
Modal söz, onun danışanın ifadə etdiyi fikrə münasibət bildirən köməkçi nitq hissəsi olması
Modal sözlərlə bağlı vergülün işlənməsi
Nida, onun hiss-həyəcan bildirən köməkçi nitq hissəsi olması
Nidalarda vergül və nida işarəsinin işlənməsi
Əsas və köməkçi nitq hissələrinin omonimliyi
Köməkçi nitq hissələrinin bir-biri ilə omonimliyi
Köməkçi nitq hissələrinin sinonimliyi
Bəzi bağlayıcı və ədatların müəyyən şəkilçilərdən fərqləndirilməsi
Sözün morfoloji təhlili
Sifətlərin isimləşməsi
Sayların isimləşməsi

Sintaksis

2/106

Proqramın digər mövzuları (104)

Söz birləşmələrinin əsas və asılı tərəfləri
Əsas tərəfin ifadə vasitəsinə görə söz birləşmələrinin növləri: ismi və feili birləşmələr
İsmi birləşmələr
Mürəkkəb adlar (Mürəkkəb adların söz birləşməsi şəklində olması)
Mürəkkəb adların yazılışı
Tərkibindəki bütün sözlərin birinci hərfi böyük yazılan mürəkkəb adlar
Yalnız birinci komponentinin baş hərfi böyük yazılan mürəkkəb adlar
Tərkibində mirzə, hacı, şah və s. olan mürəkkəb adların yazılışı
Feili birləşmələr və onların növləri
Əsas tərəfi məsdərlə ifadə olunan feili birləşmələr (məsdər tərkibləri)
Əsas tərəfi feili sifətlə ifadə olunan feili birləşmələr (feili sifət tərkibləri)
Əsas tərəfi feili bağlama ilə ifadə olunan feili birləşmələr (feili bağlama tərkibləri)
Sintaktik əlaqələr və onların növləri
Tabesizlik əlaqəsi
Tabesizlik əlaqəsinin bərabərhüquqlu sözlər, həmcins üzvlər və cümlələr arasında olması
Tabelilik əlaqəsi
Tabelilik əlaqəsində olan tərəflərdən birinin digərindən asılı olması
Tabelilik əlaqəsinin yaranmasında ismin hal, mənsubiyyət və xəbərlik şəkilçilərinin rolu
Uzlaşma əlaqəsi
Xəbərin mübtəda ilə şəxsə və kəmiyyətə görə uzlaşması
Cümlə üzvləri
Cümlənin baş üzvləri
Cümlənin qrammatik əsası
Mübtəda
Mübtədanın cümlədə haqqında danışılanı bildirməsi
Obyektin mübtəda yerində çıxış edə bilməsi
Mübtədanın ifadə vasitələri
Xəbər
Xəbərin cümlədə, əsasən, haqqında danışılan barədə məlumat verməsi
Xəbərin ifadə vasitələri
Feili xəbər
Feili xəbərin feilin müxtəlif şəkilləri ilə ifadə olunması
İsmi xəbər
İsmi xəbərin ifadə vasitələri
Frazeoloji birləşmələrin həm feili, həm də ismi xəbər olması
Suala cavab verməyən var, yox, lazım, mümkün və s. sözlərin ismi xəbər kimi işlənə bilməsi
Deyil sözünün adlara və təsriflənməyən feillərə qoşulması ilə yaranan ismi xəbərlər
Cümlənin ikincidərəcəli üzvləri
Tamamlıq
Tamamlığın ifadə vasitələri
Təyin
Təyinin bütün cümlə üzvlərinə aid olması
Təyinin ifadə vasitələri
Zərflik
Zərfliyin, əsasən, feili xəbərə aid olması
Zərfliyin mənaca növləri
Tərzi-hərəkət zərfliyi
Zaman zərfliyi
Yer zərfliyi
Səbəb zərfliyi
Məqsəd zərfliyi
Kəmiyyət zərfliyi
Zərfliyin ifadə vasitələri
Həmcins üzvlər
Bütün cümlə üzvlərinin həmcins ola bilməsi
Həmcins üzvlər arasında tabesizlik əlaqəsinin olması
Həmcins üzvləri bir-birinə bağlayan vasitələr
Həmcins üzvlərdə bəzi qrammatik şəkilçilərin, köməkçi sözlərin (hissəciklərin) və qoşmaların ixtisarı
Həmcins üzvlərdə ümumiləşdirici sözlər
Ümumiləşdirici sözlərlə bağlı durğu işarələrinin işlənməsi
Cümlədə söz sırası
Söz sırasının pozulması halları
Əlavələr
Əlavənin özündən əvvəlki üzvü aydınlaşdıran, dəqiqləşdirən söz və ifadə olması
Bütün cümlə üzvlərinin əlavəsinin olması
Əlavələrlə bağlı işlənən durğu işarələri
Ara sözlər
Ara sözün danışanın ifadə etdiyi fikrə münasibətini bildirməsi
Ara sözlərlə bağlı vergül işarəsinin işlənməsi
Xitab
Xitabın cümlədə müraciət ediləni bildirən söz və ya söz birləşməsi olması
Xitabla bağlı işlənən durğu işarələri
Cümlə
Cümlənin məqsəd və intonasiyaya görə növləri
Nəqli cümlə
Sual cümləsi
Əmr cümləsi
Nida cümləsi
Baş üzvlərin iştirakına görə sadə cümlənin növləri
Müəyyən şəxsli cümlə
Qeyri-müəyyən şəxsli cümlə
Ümumi şəxsli cümlə
Şəxssiz cümlə
Adlıq cümlə
Söz-cümlə
Söz-cümlələrin ifadə vasitələri
Cümlənin quruluşca növləri
Sadə cümlənin bir, mürəkkəb cümlənin iki və daha artıq qrammatik əsasının olması
Mürəkkəb cümlə
Tabesiz mürəkkəb cümlə
Tabesiz mürəkkəb cümlənin tərkib hissələri arasında tabesizlik əlaqəsinin olması
Tabesiz mürəkkəb cümlənin tərkib hissələrini bağlayan vasitələr (intonasiya, tabesizlik bağlayıcıları)
Tabeli mürəkkəb cümlələr
Baş və budaq cümlə
Tabeli mürəkkəb cümlənin tərkib hissələrini bağlayan vasitələr (intonasiya, tabelilik bağlayıcıları, digər vasitələr)
Tabeli mürəkkəb cümlədə ki bağlayıcısının yeri
Tabeli mürəkkəb cümlələrdə bağlayıcı sözlər
Baş və budaq cümlələrin yeri
Sintaktik təhlil
Vasitəsiz nitq
Vasitəsiz nitqdə durğu işarələri (qoşa nöqtə, dırnaq, vergül, tire)
Dialoqlarda durğu işarələri
Vasitəli nitq
Mürəkkəb cümlənin növləri: tabesiz və tabeli mürəkkəb cümlələr

Dil qaydaları

2/4

Proqramın digər mövzuları (2)

Ədəbi dilin normaları: fonetik norma, leksik norma və qrammatik norma
Durğu işarələri: nöqtə, sual, nida, vergül, üç nöqtə, qoşa (iki) nöqtə, dırnaqlar, tire

Dilin üslubi imkanlarının təzahür formaları

2/20

Proqramın digər mövzuları (18)

Bədii üslubun xüsusiyyətləri
Bədii üslubun obrazlı nitq forması olması
Bədii üslubun təzahür formaları
Sözün informativ və poetik funksiyaları
Bədii söz
Bədii təsvir və ifadə vasitələri
Ellipsis
Elmi üslubun xüsusiyyətləri: izah etmək, şərh etmək, nəticə çıxarmaq
Elmi üslubda sözlərin terminləşməsi
Sözün həqiqi mənada işlədilməsinin elmi üslubun xüsusiyyətlərindən biri olması
Publisistik üslubun xüsusiyyətləri
Publisistik üslubun formaları: yazılı və şifahi
Rəsmi-işgüzar üslubun xüsusiyyətləri
Məişət üslubunun xüsusiyyətləri
Xülasə
Xülasəyə verilən tələblər
Tezis
Tezisin əsas xüsusiyyətləri