Mis, sink, xrom

Həll olunmuş misallar

1. Misal 1

   13 qram sink tozu artıq miqdarda götürülmüş natrium hidroksid məhlulu ilə reaksiyaya tam daxil olduqda (n.ş.) neçə litr qaz ayrılır? ($A_r(\mathrm{Zn})=65$)

   Həlli

   1. Reaksiyanın tənliyini yazırıq: $\mathrm{Zn+2NaOH+2H_2O\to Na_2[Zn(OH)_4]+H_2\uparrow}$

   2. Sinkin mollarının sayını tapırıq: $\nu(\mathrm{Zn}) = \dfrac{13}{65} = 0{,}2$ mol.

   3. Tənliyə əsasən, 1 mol sinkdən 1 mol hidrogen qazı ayrılır. Deməli, 0,2 mol sinkdən 0,2 mol $\mathrm{H_2}$ ayrılacaq.

   4. Həcmi hesablayırıq: $V(\mathrm{H_2}) = 0{,}2 \cdot 22{,}4 = 4{,}48$ l.

   Cavab: 4,48 l.

2. Misal 2

   Mis qatı nitrat və duru nitrat turşusu ilə reaksiyaya girdikdə əmələ gələn azotlu qazların nisbi molekul kütlələrini müəyyən edin.

   Həlli

   1. Mis qatı nitrat turşusu ilə reaksiyaya daxil olduqda azot(IV) oksid ($\mathrm{NO_2}$) ayrılır: $\mathrm{Cu+4HNO_3(\text{qatı})\to Cu(NO_3)_2+2NO_2\uparrow+2H_2O}$

   2. $\mathrm{NO_2}$-nin nisbi molekul kütləsi: $M_r(\mathrm{NO_2}) = 14 + 16 \cdot 2 = 46$.

   3. Mis duru nitrat turşusu ilə reaksiyaya girdikdə azot(II) oksid ($\mathrm{NO}$) qazı ayrılır: $\mathrm{3Cu+8HNO_3(duru)\to 3Cu(NO_3)_2+2NO\uparrow+4H_2O}$

   4. $\mathrm{NO}$-nun nisbi molekul kütləsi: $M_r(\mathrm{NO}) = 14 + 16 = 30$.

   Cavab: Qatı turşudan alınan qazın ($\mathrm{NO_2}$) $M_r=46$, duru turşudan alınan qazın ($\mathrm{NO}$) $M_r=30$.

Özünü yoxla

Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.

1. 1

   Hansı reaksiya tənliyi səhvdir?

   1. A$\mathrm{Cu+2HCl\to CuCl_2+H_2\uparrow}$
   2. B$\mathrm{Zn+2HCl\to ZnCl_2+H_2\uparrow}$
   3. C$\mathrm{Cr+2HCl\to CrCl_2+H_2\uparrow}$
   4. D$\mathrm{Cu+4HNO_3(\text{qatı})\to Cu(NO_3)_2+2NO_2\uparrow+2H_2O}$
   5. E$\mathrm{Zn+2NaOH+2H_2O\to Na_2[Zn(OH)_4]+H_2\uparrow}$
   Cavabı göstərCavabı gizlət

   Düzgün cavab: A $\mathrm{Cu+2HCl\to CuCl_2+H_2\uparrow}$

   Mis passiv metaldır, elektromotor qüvvələri sırasında hidrogendən sağda yerləşir. Buna görə də o, xlorid və ya duru sulfat turşusu kimi qeyri-oksidləşdirici turşulardan hidrogeni sıxışdırıb çıxara bilmir.

2. 2

   Xromun oksidləri üçün xassələrin dəyişmə ardıcıllığını müəyyən edin: $\mathrm{CrO \to Cr_2O_3 \to CrO_3}$.

   1. Aəsasi $\to$ turşu $\to$ amfoter
   2. Bamfoter $\to$ əsasi $\to$ turşu
   3. Cəsasi $\to$ amfoter $\to$ turşu
   4. Dturşu $\to$ amfoter $\to$ əsasi
   5. Eturşu $\to$ əsasi $\to$ amfoter
   Cavabı göstərCavabı gizlət

   Düzgün cavab: C əsasi $\to$ amfoter $\to$ turşu

   Metalın oksidləşmə dərəcəsi artdıqca onun oksidinin və hidroksidinin turşu xassələri artır. $\mathrm{CrO}$ (+2) əsasi, $\mathrm{Cr_2O_3}$ (+3) amfoter, $\mathrm{CrO_3}$ (+6) isə turşu oksiddir.

3. 3

   Hansı metal həm xlorid turşusu, həm də natrium hidroksid məhlulu ilə reaksiyaya daxil olaraq eyni qazı ayırır?

   1. A$\mathrm{Cu}$
   2. B$\mathrm{Fe}$
   3. C$\mathrm{Zn}$
   4. D$\mathrm{Mg}$
   5. E$\mathrm{Ag}$
   Cavabı göstərCavabı gizlət

   Düzgün cavab: C $\mathrm{Zn}$

   Sink amfoter metaldır, buna görə də həm turşularla ($\mathrm{HCl}$), həm də qələvilərlə ($\mathrm{NaOH}$) qarşılıqlı təsirdə olur. Hər iki reaksiyanın məhsullarından biri hidrogen ($\mathrm{H_2}$) qazıdır. Mis, maqnezium, dəmir və gümüş isə qələvi məhlulu ilə reaksiya girmir.

Tipik səhvlər

• Misin hər turşu ilə reaksiya girib hidrogen ayırdığını düşünmək. Mis hidrogendən sağda yerləşir və qeyri-oksidləşdirici turşularla reaksiya girmir.
• Xromun +6 oksidləşmə dərəcəli birləşmələrini (məsələn, $\mathrm{CrO_3}$) metal oksidi olduğu üçün əsasi xassəli hesab etmək. Əslində bu yüksək oksidləşmə dərəcəsində onlar qüvvətli turşu xassəsi göstərir.
• Sinkin yalnız turşularla reaksiya girdiyini fərz etmək. Sink və onun oksidi amfoterdir, qələvilərlə də asanlıqla reaksiyaya daxil olurlar.