Qələvi metallar

Həll olunmuş misallar

1. Misal 1

   Natriumun su ilə reaksiyası nəticəsində 4,48 l (n.ş.) hidrogen qazı ayrılmışdır. Reaksiyaya neçə qram natrium daxil olmuşdur? ($A_r(Na)=23$)

   Həlli

   1. Reaksiya tənliyi: $\mathrm{2Na+2H_2O\to 2NaOH+H_2}$.
   2. Hidrogenin moli: $\nu(H_2) = \frac{4{,}48}{22{,}4} = 0{,}2$ mol.
   3. Tənliyə əsasən, 1 mol $\mathrm{H_2}$ ayrılması üçün 2 mol $\mathrm{Na}$ lazımdır. Onda 0,2 mol $\mathrm{H_2}$ üçün $0{,}2 \cdot 2 = 0{,}4$ mol natrium sərf olunur.
   4. Kütləni hesablayaq: $m(Na) = 0{,}4 \cdot 23 = 9{,}2$ q. Cavab: 9,2 q.

2. Misal 2

   Hansı ifadə natrium üçün doğru deyil? A) Suda məhlulunun elektrolizindən sərbəst metal alınır. B) Oksigenlə yandıqda əsasən peroksid əmələ gətirir. C) Xarici elektron təbəqəsində bir elektron var.

   Həlli

   Natrium çox aktiv metal olduğu üçün, onun duzlarının sulu məhlulunun elektrolizi zamanı katodda metal deyil, su molekulları reduksiya olunaraq hidrogen qazı ayırır. Natriumu yalnız ərintilərin elektrolizi ilə almaq olar. Deməli, A ifadəsi səhvdir. Digərləri isə doğrudur: $\mathrm{Na}$ yandıqda $\mathrm{Na_2O_2}$ yaranır və qrup nömrəsi 1 olduğu üçün 1 xarici elektronu var. Cavab: A ifadəsi səhvdir.

Özünü yoxla

Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.

1. 1

   Qələvi metallar haqqında hansı ifadə doğrudur?

   1. ATəbiətdə yalnız sərbəst halda tapılırlar
   2. BOksigenlə yandıqda hamısı eyni tipli oksid əmələ gətirir
   3. CAtom nömrəsi artdıqca ərimə temperaturları azalır
   4. DSulu məhlullarının elektrolizindən alınırlar
   5. EYüksək bərkliyə malikdirlər
   Cavabı göstərCavabı gizlət

   Düzgün cavab: C Atom nömrəsi artdıqca ərimə temperaturları azalır

   Qələvi metallarda sıra nömrəsi artdıqca atom radiusu böyüyür və metal rabitəsi zəifləyir, bu səbəbdən ərimə temperaturu azalır. Onlar yumşaqdırlar, təbiətdə ancaq birləşmə halında olurlar və sulu məhlullardan yox, ərintilərin elektrolizindən alınırlar.

2. 2

   Natrium peroksidin ($\mathrm{Na_2O_2}$) karbon qazı ($\mathrm{CO_2}$) ilə reaksiyasından hansı maddələr alınır?

   1. A$\mathrm{Na_2CO_3}$ və $\mathrm{O_2}$
   2. B$\mathrm{Na_2O}$ və $\mathrm{CO}$
   3. C$\mathrm{NaHCO_3}$ və $\mathrm{O_2}$
   4. D$\mathrm{Na_2CO_3}$ və $\mathrm{H_2O}$
   5. E$\mathrm{NaOH}$ və $\mathrm{CO_2}$
   Cavabı göstərCavabı gizlət

   Düzgün cavab: A $\mathrm{Na_2CO_3}$ və $\mathrm{O_2}$

   Qapalı məkanlarda havanın bərpası üçün bu reaksiyadan istifadə edilir: $\mathrm{2Na_2O_2+2CO_2\to 2Na_2CO_3+O_2}$.

3. 3

   Litiyumun azotla reaksiyası nəticəsində əmələ gələn birləşmənin formulu hansıdır?

   1. A$\mathrm{Li_3N}$
   2. B$\mathrm{LiN_3}$
   3. C$\mathrm{LiNO_3}$
   4. D$\mathrm{Li_2N}$
   5. E$\mathrm{LiN}$
   Cavabı göstərCavabı gizlət

   Düzgün cavab: A $\mathrm{Li_3N}$

   Litiyum qələvi metallar içərisində yeganə metaldır ki, otaq temperaturunda birbaşa azotla reaksiyaya girərək nitrid əmələ gətirir: $\mathrm{6Li+N_2\to 2Li_3N}$. (Litiyum ionunun yükü +1, azotun isə nitridlərdə -3-dür).

Tipik səhvlər

• Qələvi metalların hamısının oksigenlə reaksiyasından yalnız oksidlər (məs., $\mathrm{Na_2O}$) alındığını düşünmək. Əslində litiyum oksid, natrium peroksid, kalium superoksid verir.
• Qələvi metalları onların duzlarının sulu məhlullarından elektrolizlə almaq olacağını güman etmək (sulu məhlulda su reduksiya olunur və hidrogen ayrılır, metal alınmır).