Saitlərin oxunuşu: Açıq və qapalı heca

Açıq heca (sonu saitlə bitən) və qapalı hecada (sonu samitlə bitən) "a", "e", "i/y", "o", "u" hərflərinin oxunuşu. Məsələn, "a" hərfi açıq hecada [eɪ] (make, name), qapalı hecada [æ] (map, cat) kimi oxunur. "e" hərfi açıq hecada [i:] (me, Pete), qapalı hecada [e] (pen, red). "i/y" hərfi açıq hecada [aɪ] (time, my), qapalı hecada [ɪ] (sit, gym). "o" açıq hecada [əʊ] (note, go), qapalı hecada [ɒ] (not, hot). "u" açıq hecada [ju:] (student, use), qapalı hecada [ʌ] (bus, cup).

Sait birləşmələrinin oxunuşu

İngilis dilində sait birləşmələri müxtəlif səslər verir:

"ee", "ea" birləşmələri [i:] səsi verir: see, meat (istisna: bread, head - [e]).
"oo" birləşməsi [u:] (moon, too), ancaq "k" hərfindən əvvəl [ʊ] (book, look) səsini verir (istisna: blood, flood - [ʌ]).
"ou", "ow" birləşmələri [aʊ] səsi verir (house, cow).
"oa" birləşməsi [əʊ] (boat, coat).

Samitlərin və samit birləşmələrinin oxunuşu

"c" hərfi "e, i, y" hərflərindən əvvəl [s] (city, nice, pencil), digər hallarda [k] (cat, cold, cup) səsini verir. "g" hərfi "e, i, y" hərflərindən əvvəl [dʒ] (page, gym, giant), digər hallarda isə [g] (go, good, game) səsini verir (istisna: give, get, girl - [g]). "s" hərfi sözün əvvəlində, kar samitlərdən sonra [s] (sun, books), saitlərin və cingiltili samitlərin arasında və sonunda isə [z] (please, pens) səsi verir. Samit birləşmələri:

"sh" [ʃ] (she, ship)
"ch", "tch" [tʃ] (chair, match)
"th" [θ] (thin, three) və ya [ð] (this, mother)
"ph" [f] (photo, phone)
"ck" [k] (black, clock)
"ng" [ŋ] (sing, morning)
"wr" [r] (write, wrong)
"kn" [n] (know, knife)

Yadda saxla

Açıq hecada saitlər əlifbadakı kimi (uzun) oxunur, qapalı hecada qısa.
"c" və "g" hərfləri "e, i, y" qarşısında müvafiq olaraq [s] və [dʒ] oxunur (give, get, girl istisnadır).
"sh" [ʃ], "ch" [tʃ], "th" [θ]/[ð], "ph" [f], "ng" [ŋ] səslərini verir.
Sözün əvvəlində "wr" və "kn" birləşmələrindəki ilk hərf oxunmur.

Həll olunmuş misallar

Misal 1
Verilmiş sözlərdə qalın şriftlə verilmiş hərf hansı səs(lər)i verir?
1. cat, 2. table, 3. car
Həlli
1. "cat" sözündə "a" hərfi qapalı hecada yerləşir və [æ] səsi verir.
2. "table" sözündə "a" hərfi açıq hecada yerləşir və [eɪ] səsi verir.
3. "car" sözündə "a" hərfindən sonra "r" gəlir, bu zaman o, uzun [ɑ:] səsini verir.
Cavab: 1 - [æ], 2 - [eɪ], 3 - [ɑ:].
Misal 2
Hansı sözlərdə "th" birləşməsi [ð] səsini verir?
1. think
2. weather
3. three
4. brother
5. nothing
Həlli
"th" birləşməsi əvəzliklərdə, köməkçi sözlərdə və saitlərin arasında [ð] (cingiltili) səsini verir. "think", "three", "nothing" sözlərində [θ] (kar) oxunur. "weather" və "brother" sözlərində isə saitlərin arasında olduğu üçün [ð] səsini verir.

Cavab: 2, 4.

Özünü yoxla

Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.

1
"c" hərfinin [s] səsini verdiyi sözləri seçin.
1. center
2. cold
3. cinema
4. cup
5. pencil
1. 1, 2, 4
2. 2, 3, 5
3. 1, 3, 5
4. 2, 4, 5
5. 1, 4, 5
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: C 1, 3, 5
"c" hərfi "e, i, y" saitlərindən əvvəl [s] kimi oxunur. "center" (e), "cinema" (i), "pencil" (i). "cold" və "cup" sözlərində (o, u) isə [k] kimi oxunur.
Hansı cərgədə bütün sözlərdə qalın şriftlə verilmiş hərflər və ya hərf birləşmələri eyni səsi verir?

A) nice, sit, five B) my, gym, fly C) meat, read, tea D) book, flood, foot E) go, not, hot
1. A
2. B
3. C
4. D
5. E
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: C C
"meat", "read", "tea" sözlərində "ea" birləşməsi eyni [i:] səsini verir. A-da: nice [aɪ], sit [ɪ]. B-də: my [aɪ], gym [ɪ]. D-də: book [ʊ], flood [ʌ]. E-də: go [əʊ], not [ɒ].
Hansı sözlərdə "g" hərfi [dʒ] səsini verir?
1. game, good
2. page, gym
3. girl, give
4. bag, dog
5. green, get
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B page, gym
"g" hərfi "e, i, y" saitlərindən əvvəl [dʒ] səsini verir (page, gym). "girl", "give", "get" sözləri istisnadır və [g] səsini verir. Digərləri [g] səsini verir.

Tipik səhvlər

"c" və "g" hərflərinin "e, i, y" qarşısında həmişə müvafiq olaraq [k] və [g] kimi oxunduğunu düşünmək (əslində [s] və [dʒ] oxunur, lakin istisnalara diqqət yetirmək lazımdır).
"oo" birləşməsinin hər yerdə [u:] səsi verdiyini düşünmək ("book", "look" sözlərində [ʊ], "blood", "flood" sözlərində isə [ʌ] səsi verir).
"th" birləşməsini bəzən 't' və ya 'f' kimi oxumaq, əslində o xüsusi dilarası [θ] və ya [ð] səsini ifadə edir.

Hələ də tam aydın deyil?

Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.

Bu mövzunu Canlı Müəllimlə öyrən Məsələni şəkillə həll et