Günəş sisteminin quruluşu və Günəş

Günəş sistemi Samanyolu qalaktikasında yerləşir. Onun mərkəzində sistemin kütləsinin 99,8%-ni təşkil edən Günəş yerləşir. Günəş nəhəng, közərmiş qaz kürəsidir və əsasən hidrogen və heliumdan ibarətdir. Günəşin cazibə qüvvəsi sistemin bütün obyektlərini öz orbitlərində saxlayır. Günəş Yerdən 150 milyon km məsafədə yerləşir və işığı bu məsafəni 8 dəqiqə 20 saniyəyə qət edir.

Günəş sisteminin planetləri

Günəş sistemində 8 böyük planet var və onlar iki qrupa bölünür:

Yer qrupu planetləri: Merkuri, Venera, Yer, Mars. Bunlar Günəşə daha yaxındır, nisbətən kiçikdir, bərk səthə malikdir və əsasən süxurlardan və metallardan ibarətdir.
Nəhəng planetlər: Yupiter, Saturn, Uran, Neptun. Bu planetlər Günəşdən uzaqdır, çox böyükdür və əsasən qazlardan (hidrogen, helium) ibarətdir. Onların çoxlu peykləri və halqaları var.

Pluton 2006-cı ildən etibarən cırtdan planet statusu almışdır.

Digər səma cismləri

Planetlərdən başqa Günəş sistemində peyklər (məsələn, Yerin peyki Ay), asteroidlər (Mars və Yupiter arasında Asteroidlər qurşağı yerləşir), kometalar və meteoritlər (kosmik daş və toz parçaları) da mövcuddur. Kometalar Günəşə yaxınlaşdıqda buxarlanan buz, toz və qazdan ibarət parlaq "quyruq" əmələ gətirir.

Yadda saxla

Günəş sistemi 8 planetdən və digər kiçik səma cismlərindən ibarətdir.
Yer qrupu: Merkuri, Venera, Yer, Mars (bərk və kiçik).
Nəhəng planetlər: Yupiter, Saturn, Uran, Neptun (qaz nəhəngləri, çoxlu peykləri var).
Günəşlə Yer arasındakı məsafə təqribən 150 milyon km-dir.
Asteroidlər qurşağı Mars və Yupiter orbitləri arasında yerləşir.

Həll olunmuş misallar

Misal 1
Günəş sisteminin ən böyük və ən kiçik planetini müəyyən edin.
Həlli
1. Günəş sistemində ölçüsünə görə qaz nəhəngləri ən böyükdür. Bunların arasında Yupiter ən böyük kütləyə və həcmə malikdir.
2. Yer qrupu planetləri daha kiçikdir. Merkuri həm Günəşə ən yaxın, həm də Günəş sisteminin ən kiçik planetidir.
Cavab: Ən böyük Yupiter, ən kiçik Merkuridir.
Misal 2
Yer planetinin Günəşdən məsafəcə neçənci sırada yerləşdiyini və hansı qrupa aid olduğunu yazın.
Həlli
1. Planetlərin Günəşdən uzaqlaşma ardıcıllığı belədir: Merkuri, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Saturn, Uran, Neptun.
2. Ardıcıllığa əsasən Yer üçüncü planetdir.
3. Yer Merkuri, Venera və Mars ilə birlikdə daxili, yəni Yer qrupu planetlərinə aiddir.
Cavab: 3-cü sıradadır; Yer qrupu planetlərinə aiddir.

Özünü yoxla

Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.

Asteroidlər qurşağı hansı planetlərin orbitləri arasında yerləşir?
1. Venera və Yer
2. Yer və Mars
3. Mars və Yupiter
4. Yupiter və Saturn
5. Uran və Neptun
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: C Mars və Yupiter
Asteroidlər qurşağı (və ya baş asteroid qurşağı) Yer qrupu planetləri ilə qaz nəhəngləri arasında, yəni Mars və Yupiter orbitləri arasında yerləşir.
Günəş sistemində kütləsinə görə ən böyük planet hansıdır?
1. Uran
2. Yer
3. Yupiter
4. Neptun
5. Saturn
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: C Yupiter
Yupiter Günəş sisteminin ən böyük və ən kütləli planetidir. Onun kütləsi digər bütün planetlərin ümumi kütləsindən təxminən 2,5 dəfə çoxdur.
Hansı planetlər Yer qrupu planetlərinə aiddir?
1. Merkuri, Venera, Yer, Mars
2. Yupiter, Saturn, Uran, Neptun
3. Yer, Mars, Yupiter, Saturn
4. Merkuri, Yer, Mars, Yupiter
5. Venera, Yer, Saturn, Neptun
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: A Merkuri, Venera, Yer, Mars
Yer qrupu planetlərinə (daxili planetlər) Merkuri, Venera, Yer və Mars aiddir. Onlar nisbətən kiçikdir və bərk səthə malikdir.

Tipik səhvlər

Plutonu hələ də Günəş sisteminin 9-cu böyük planeti kimi qəbul etmək (2006-cı ildən cırtdan planet sayılır).
Asteroidlər qurşağının yerini səhv salaraq Yer ilə Mars arasında olduğunu düşünmək (əslində Mars ilə Yupiter arasındadır).
Nəhəng planetlərin (Yupiter, Saturn) bərk səthə malik olduğunu güman etmək (onlar əsasən qazlardan ibarətdir).

Hələ də tam aydın deyil?

Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.

Bu mövzunu Canlı Müəllimlə öyrən Məsələni şəkillə həll et