İnformasiyanın təqdimedilmə formaları

İnformasiyanın iki əsas təqdimedilmə forması var: analoq (kəsilməz) və rəqəmsal (diskret).

Analoq informasiya kəsilməzdir. Təbiətdəki demək olar ki, bütün informasiyalar (küləyin səsi, günəşin işığı, insanın danışığı) analoqdur. Onun qiymətləri zaman keçdikcə fasiləsiz olaraq dəyişir.

Rəqəmsal (diskret) informasiya isə kəsiləndir, yəni informasiya yalnız müəyyən rəqəm sırasından (adətən 0 və 1) ibarətdir. Kompüterlərdə məlumatlar yalnız rəqəmsal formada saxlanılır və emal edilir. Təbii analoq informasiyanı kompüterdə istifadə etmək üçün onu rəqəmsal formaya çevirmək (məsələn, mikrofonla səsi yazmaq) lazımdır.

İnformasiyanın növləri

Təqdimolunma və ifadə üsuluna görə informasiya bir neçə növə bölünür:

Mətn informasiyası: hərflər, simvollar və durğu işarələri ilə ifadə olunur (məsələn, kitabdakı yazılar).
Ədədi informasiya: rəqəmlərlə və hesablama işarələri ilə ifadə edilir (məsələn, yaşımız, hava temperaturunun dərəcəsi).
Qrafik informasiya: şəkillər, çertyojlar, sxemlər və xəritələr kimi vizual formalardır.
Səs (audio) informasiyası: səs dalğaları şəklində olan, qulaq vasitəsilə qəbul edilən məlumatlardır (məsələn, musiqi, danışıq).
Video (multimedia) informasiya: hərəkət edən təsvirlər və adətən səs ilə birlikdə olan informasiyadır.

Yadda saxla

İnformasiyanın formasına görə iki növü var: analoq (kəsilməz) və rəqəmsal (diskret).
Kompüterlərdə informasiya yalnız rəqəmsal şəkildə emal edilir.
İfadə üsuluna görə mətn, ədədi, qrafik, səs və video informasiya növləri fərqləndirilir.

Həll olunmuş misallar

Misal 1
Təbiətdəki səslər analoq, yoxsa rəqəmsal informasiyadır? İzah edin.
Həlli
1. Təbiətdə eşitdiyimiz səslər (məsələn, küləyin səsi, quşların oxuması) zaman keçdikcə fasiləsiz olaraq dəyişən səs dalğalarıdır.
2. Kəsilməz olaraq dəyişən və istənilən qiymətlər ala bilən siqnallar analoq informasiyaya aiddir.
3. Deməli, təbiətdəki səslər analoq informasiyadır. Onları kompüterdə saxlamaq üçün isə rəqəmsal formaya (diskret, kəsilən) çevirmək lazım gəlir.
Misal 2
Hava hararətinin civəli termometrlə ölçülməsi və elektron rəqəmsal tablo vasitəsilə göstərilməsi hansı informasiya formalarına aiddir?
Həlli
1. Civəli termometrdə civə sütununun uzunluğu temperaturdan asılı olaraq kəsilməz şəkildə dəyişir (yəni istənilən ara qiyməti ala bilir).
2. Kəsilməz şəkildə verilən bu informasiya analoq informasiyadır.
3. Elektron tabloda isə temperatur, məsələn, $21.4^\circ\mathrm{C}$ , $21.5^\circ\mathrm{C}$ kimi müəyyən addımlarla sıçrayışlı (diskret) qiymətlər alır.
4. Nəticə: Civəli termometr analoq, elektron tablo isə rəqəmsal informasiya formasına nümunədir.

Özünü yoxla

Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.

Aşağıdakılardan hansı informasiyanın təqdim edilmə formasına aiddir?
1. Mətn və qrafik
2. Analoq və rəqəmsal
3. Səs və video
4. Vizual və səsli
5. Dəqiq və tam
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B Analoq və rəqəmsal
İnformasiyanın təqdimedilmə formasına görə iki əsas forması var: analoq (kəsilməz) və rəqəmsal (diskret/kəsilən).
Kompüterdə emal olunan və saxlanılan informasiya hansı formada olur?
1. Analoq
2. Kəsilməz
3. Vizual
4. Rəqəmsal
5. Kombinə edilmiş
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: D Rəqəmsal
Kompüterdə bütün informasiyalar (mətn, səs, qrafika və s.) ikilik kodlar şəklində, yəni rəqəmsal (diskret) formada saxlanılır və emal edilir.
Hansı informasiya növü riyazi və iqtisadi hesablamalar aparmaq üçün istifadə olunur?
1. Mətn informasiyası
2. Qrafik informasiya
3. Ədədi informasiya
4. Audio informasiya
5. Məntiqi informasiya
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: C Ədədi informasiya
Ədədi informasiya rəqəmlər vasitəsilə ifadə olunur və müxtəlif riyazi, statik, iqtisadi hesablamalarda istifadə edilir.

Tipik səhvlər

Analoq və rəqəmsal informasiyanı informasiyanın növləri (mətn, qrafik və s.) ilə səhv salmaq.
Kompüterdə dinlənilən mahnının kompüterin daxilində də analoq formada işləndiyini düşünmək (əslində səs rəqəmsal formaya çevrilərək emal olunur).

Hələ də tam aydın deyil?

Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.

Bu mövzunu Canlı Müəllimlə öyrən Məsələni şəkillə həll et