Ümumi xüsusiyyətləri və quruluşu

Hidrozoalar Bağırsaqboşluqlular (Cnidaria) tipinə aiddir. Onların əksəriyyəti dənizlərdə, bəziləri isə şirin sularda (məsələn, hidra) yaşayır. Bu sinfin nümayəndələrinin həyat dövründə həm polip, həm də meduza formaları mövcud ola bilər, bəzən isə yalnız bir forma müşahidə olunur.

Hidrozoaların bədən divarı iki hüceyrə qatından ibarətdir: xarici ektoderma və daxili entoderma. Bu qatlar arasında hüceyrəsiz, jelatinəbənzər mezogleya qatı yerləşir. Sinir hüceyrələri bədən boyunca səpələnmiş şəkildə yerləşərək diffuz tipli sinir sistemi əmələ gətirir. Ağız dəliyi həm qidanın qəbulu, həm də həzm olunmamış qalıqların xaric edilməsi üçündür. Hidrozoaların xarakterik xüsusiyyəti qidanı tutmaq və müdafiə üçün istifadə etdikləri dalayıcı hüceyrələrin (knidositlər) olmasıdır.

Həyat dövrü və çoxalma

Hidrozoaların həyat dövrü iki əsas formanın – polip və meduzanın – növbələşməsi ilə xarakterizə olunur, lakin bəzi növlərdə bu formalardan yalnız biri mövcud ola bilər:

Polip forması: Bu, oturaq həyat tərzi keçirən, silindrik formalı fərddir. Polipin ağız dəliyi yuxarıya doğru yönəlir və qısa çıxıntılarla (qolcuqlarla) əhatə olunur. Poliplər əsasən qeyri-cinsi yolla, yəni tumurcuqlanma vasitəsilə çoxalır. Bəzi poliplər koloniyalar əmələ gətirərək bir-biri ilə birləşə bilər (məsələn, obeliya).
Meduza forması: Bu, sərbəst üzən, çətirvari formalı fərddir. Meduzanın ağız dəliyi aşağıya doğru yönəlir. Meduzalar cinsi yolla çoxalır. Mayalanma nəticəsində əmələ gələn kirpikli sürfə (planula) suyun dibinə enərək substrata yapışır və yeni polipə başlanğıc verir.

Bir çox dəniz hidrozoasında həyat dövründə polip və meduza nəsillərinin növbələşməsi müşahidə olunur (məsələn, obeliya). Lakin şirin su hidrasında isə yalnız polip forması mövcuddur və meduza mərhələsi yoxdur.

Əsas nümayəndələri

Şirin su hidrası (Hydra): Bu, hidrozoaların ən tanınmış nümayəndələrindən biridir. O, yalnız polip formasında yaşayır və meduza mərhələsinə malik deyil. Hidra tək yaşayan orqanizmdir və yüksək regenerasiya (bərpa) qabiliyyətinə malikdir. Həm qeyri-cinsi (tumurcuqlanma), həm də cinsi yolla çoxalır.
Obeliya (Obelia): Kolonial hidrozoaya aiddir. Obeliyanın həyat dövründə polip və meduza nəsilləri növbələşir. Koloniyada poliplər qida tutma və çoxalma kimi müxtəlif funksiyaları yerinə yetirən fərqli fərdlərə bölünür.
Portuqaliya hərbi gəmisi (Physalia): Bu, sərbəst üzən kolonial hidrozoaya aiddir. Əslində, o, bir neçə tip polip və meduza fərdlərinin birləşməsindən ibarət mürəkkəb bir koloniyadır. Portuqaliya hərbi gəmisi güclü zəhərli dalayıcı hüceyrələri ilə tanınır.

Yadda saxla

Hidrozoalar Bağırsaqboşluqlular tipinə aiddir və əksəriyyəti dənizdə yaşayır.
Həyat dövründə polip (oturaq, qeyri-cinsi çoxalma) və meduza (sərbəst üzən, cinsi çoxalma) formaları növbələşə bilər.
Bədən divarı iki hüceyrə qatından (ektoderma, entoderma) və aralarındakı mezogleyadan ibarətdir.
Qidanı tutmaq və müdafiə üçün xüsusi dalayıcı hüceyrələr (knidositlər) istifadə olunur.
Şirin su hidrası (Hydra) yalnız polip formasına malikdir və meduza mərhələsi yoxdur; yüksək regenerasiya qabiliyyətinə malikdir.

Həll olunmuş misallar

Misal 1
Şirin su hidrasının həyat dövrünü digər hidrozoalardan fərqləndirən əsas xüsusiyyət nədir?
Həlli
Şirin su hidrası (Hydra) hidrozoalar sinfinin digər nümayəndələrindən fərqli olaraq, həyat dövründə meduza mərhələsinə malik deyil. O, yalnız polip formasında yaşayır və qeyri-cinsi yolla (tumurcuqlanma) və cinsi yolla çoxalır. Bir çox dəniz hidrozoasında isə polip və meduza nəsilləri növbələşir, yəni həm polip, həm də meduza mərhələləri mövcuddur.
Misal 2
Hidranın bədən quruluşunda hansı hüceyrə qatları mövcuddur və onların funksiyaları nələrdir?
Həlli
Hidranın bədən divarı iki əsas hüceyrə qatından ibarətdir:
1. Ektoderma (xarici qat): Bu qatda örtük-əzələ hüceyrələri (hərəkəti təmin edir), dalayıcı hüceyrələr (qidanı iflic edir və müdafiə edir), sinir hüceyrələri (impulsları ötürür) və ara hüceyrələr (digər hüceyrə tiplərinə çevrilə bilir, məsələn, cinsi hüceyrələr) yerləşir.
2. Entoderma (daxili qat): Bu qatda həzm-əzələ hüceyrələri (qidanı udur və həzm edir) və vəzili hüceyrələr (həzm fermentləri ifraz edir) mövcuddur.
Bu iki qat arasında hüceyrəsiz mezogleya qatı yerləşir.

Özünü yoxla

Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.

Hansı hidrozoa nümayəndəsi həyat dövründə meduza mərhələsinə malik deyil?
1. Obeliya
2. Fizaliya
3. Hidra
4. Aureliya
5. Meduza
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: C Hidra
Obeliya və Fizaliya (Portuqaliya hərbi gəmisi) həyat dövründə meduza mərhələsinə malikdir. Aureliya skifoid meduzalara aiddir. Hidra isə yalnız polip formasına malikdir və meduza mərhələsi yoxdur.
Hidrozoaların qidanı tutmaq və müdafiə üçün istifadə etdiyi xüsusi hüceyrələr necə adlanır?
1. Həzm-əzələ hüceyrələri
2. Örtük-əzələ hüceyrələri
3. Sinir hüceyrələri
4. Dalayıcı hüceyrələr
5. Ara hüceyrələr
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: D Dalayıcı hüceyrələr
Dalayıcı hüceyrələr (knidositlər) hidrozoaların xarakterik xüsusiyyətidir və qidanı iflic etmək, tutmaq, həmçinin müdafiə üçün istifadə olunur. Digər hüceyrələr fərqli funksiyaları yerinə yetirir.
Hidrozoaların bədən divarı neçə hüceyrə qatından ibarətdir?
1. Bir
2. İki
3. Üç
4. Dörd
5. Beş
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B İki
Hidrozoaların (və bütün Bağırsaqboşluqluların) bədən divarı iki hüceyrə qatından – ektoderma və entodermadan ibarətdir. Bu qatlar arasında mezogleya yerləşir.

Tipik səhvlər

Şirin su hidrasını meduza ilə səhv salmaq. Hidra yalnız polip formasına malikdir və meduza mərhələsi yoxdur.
Bütün hidrozoaların həyat dövründə mütləq meduza mərhələsinin olduğunu düşünmək. Bəzi növlərdə (məsələn, hidrada) bu mərhələ yoxdur.
Dalayıcı hüceyrələrin funksiyasını bilməmək və ya onları həzm hüceyrələri ilə qarışdırmaq. Dalayıcı hüceyrələr qidanı iflic edir və müdafiə üçündür.

Hələ də tam aydın deyil?

Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.

Bu mövzunu Canlı Müəllimlə öyrən Məsələni şəkillə həll et