Yastı qurdlar tipi

Yastı qurdlar tipi üç rüşeym vərəqəsinə (ektoderma, entoderma, mezoderma) malik ilk heyvanlardır. Onların bədəni ikitərəfli simmetriyalıdır, yəni bədəndən yalnız bir simmetriya müstəvisi keçir və onu sağ və sol bərabər hissələrə bölür. Bu qurdların bədən boşluğu yoxdur; orqanlar arasındakı boşluq parenxim adlanan birləşdirici toxuma ilə doludur. Bədənləri dəri-əzələ kisəsi ilə örtülüdür ki, bu da epiteli hüceyrələri və üç qat əzələdən (həlqəvi, diaqonal və uzununa) ibarətdir.

Sinir sistemi başda yerləşən sinir düyünləri (qanqlionlar) və onlardan çıxan sinir sütunlarından ibarətdir. İfrazat sistemi protonefridial tiplidir – bədəndən artıq maddələri ifraz edən şaxələnmiş borucuqlardan və alov hüceyrələrindən ibarətdir. Həzm sistemi kor bağırsaq tiplidir, yəni yalnız ağız və bağırsaqdan ibarətdir, anal dəlik yoxdur (lentşəkilli qurdlar istisna olmaqla, onlarda həzm sistemi yoxdur). Qan-damar və tənəffüs sistemləri yoxdur. Əksər yastı qurdlar hermafroditdir.

Bu sinfin nümayəndələri, məsələn, ağ planariya, əsasən sərbəstyaşayan formalardır və şirin su hövzələrində, dənizlərdə və ya nəmli torpaqda yaşayırlar. Onların bədən səthi hərəkəti təmin edən kirpikli epitellə örtülüdür. Kirpikli qurdlar yüksək regenerasiya qabiliyyətinə malikdirlər; bədənlərinin kiçik bir hissəsindən yeni tam orqanizm inkişaf edə bilər. Ağız bədənin qarın tərəfində yerləşir, udlaq çıxarıla biləndir.

Sorucu qurdlar (məsələn, qaraciyər sorucusu) endoparazitlərdir, yəni heyvanların və insanların orqanizmində parazitlik edirlər. Onların bədənlərində sahibə yapışmaq üçün ağız və qarın sormacları var. Dəri-əzələ kisəsi kutikula ilə örtülüdür ki, bu da paraziti sahibin həzm fermentlərindən qoruyur. Həyat dövrləri mürəkkəbdir və adətən bir neçə sahibin (aralıq və əsas) iştirakı ilə baş verir.

Qaraciyər sorucusunun (Fasciola hepatica) həyat dövrü:

1. Yetkin qurdun yumurtaları sahibin bağırsaqlarından su hövzəsinə düşür.
2. Yumurtadan kirpikli sürfə (miraçidi) çıxır və kiçik göl ilbizinin (aralıq sahib) bədəninə daxil olur.
3. İlbizin bədənində miraçidi sporosistaya, sonra rediyaya və nəhayət, quyruqlu sürfəyə (serkariya) çevrilir.
4. Serkariyalar ilbizdən çıxaraq su bitkilərinə yapışır və metaserkariyaya (sista) çevrilir.
5. İnsan və ya ot yeyən heyvanlar (əsas sahib) metaserkariyalı bitkiləri yedikdə və ya çiy su içdikdə yoluxurlar. Metaserkariyalar bağırsaqda açılır, sürfələr qaraciyərə miqrasiya edir və yetkin qurda çevrilir.

Lentşəkilli qurdlar (məsələn, öküz soliteri, donuz soliteri, exinokokk) da endoparazitlərdir. Onların bədəni başcıq (skoleks), boyun və çoxsaylı buğumlardan (strobil) ibarətdir. Başcıqda sahibə yapışmaq üçün sormaclar və ya qarmaqlar var. Lentşəkilli qurdların həzm sistemi tamamilə yoxdur; qida maddələrini bütün bədən səthi ilə sorurlar. Hər buğumda həm erkək, həm də dişi cinsiyyət orqanları var.

Öküz soliterinin (Taeniarhynchus saginatus) həyat dövrü:

1. Yetkin qurddan ayrılan yumurtalarla dolu buğumlar sahibin (insan) nəcisi ilə xaricə düşür.
2. Yumurtalar otlağa yayılır və iribuynuzlu mal-qara (aralıq sahib) tərəfindən otla birlikdə udulur.
3. Heyvanın bağırsağında yumurtadan altıqarmaqlı sürfə (onkosfer) çıxır, bağırsaq divarından keçərək qan dövranı ilə əzələlərə çatır.
4. Əzələlərdə onkosfer finnaya (sista) çevrilir.
5. İnsan çiy və ya az bişmiş, finnalarla yoluxmuş ət yedikdə yoluxur. Finna insanın nazik bağırsağında başcığını çevirərək yetkin qurda çevrilir.