Ümumi xarakteristika və quruluşu

Lentşəkilli qurdlar (Cestoda) Yastı qurdlar tipinin siniflərindən biridir. Onlar tamamilə parazit həyat tərzi keçirirlər. Bədənləri lentşəkilli, uzun və seqmentlidir. Bədənləri başcıq (skoleks), boyuncuq və buğumlardan (strobil) ibarətdir. Başcıqda sahib orqanizmin bağırsaq divarına yapışmaq üçün sormaclar və ya qarmaqlar yerləşir. Boyuncuq hissəsindən yeni buğumlar əmələ gəlir. Qurdun bədəni yüzlərlə, bəzən minlərlə buğumdan ibarət ola bilər. Hər buğumda həm erkək, həm də dişi cinsiyyət sistemi var (hermafroditlərdir). Həzm sistemi yoxdur, qurd qidaları bütün bədən səthi ilə sorur. Sinir sistemi və ifrazat sistemi sadə quruluşludur.

Həyat dövrü

Lentşəkilli qurdların həyat dövrü mürəkkəbdir və adətən iki sahibin iştirakı ilə baş verir: aralıq sahib və əsas sahib. Məsələn, öküz soliteri (Taenia saginata) insan bağırsağında parazitlik edir və əsas sahibdir. Onun buğumları nəcislə xaric olur, otlaqlara düşür. Bu buğumların içindəki yumurtaları otla bərabər mal-qara (aralıq sahib) yeyir. Mal-qaranın bağırsağında yumurtadan sürfələr çıxır, qan dövranı ilə əzələlərə yayılır və orada finna (qovuqcuq) formasına keçir. İnsan finnalı, kifayət qədər bişməmiş ət yedikdə, finnalar insanın bağırsağında yetkin qurda çevrilir. Donuz soliterinin (Taenia solium) həyat dövrü də oxşardır, lakin aralıq sahib donuzdur. İnsan donuz soliteri üçün həm əsas, həm də aralıq sahib ola bilər (yumurtaları udduqda finnoza xəstəliyi yaranır).

İnsan üçün təhlükəsi və profilaktika

Lentşəkilli qurdlar insanda tenioz (öküz və ya donuz soliteri infeksiyası) və ya exinokokkoz kimi ciddi xəstəliklərə səbəb olur. Tenioz zamanı qurd bağırsaqda yaşayır, qida maddələrini mənimsəyir, bu da arıqlama, qarın ağrısı, zəiflik, ürəkbulanma kimi simptomlara gətirib çıxarır. Donuz soliterinin yumurtaları udulduqda sürfələr bağırsaqdan keçərək müxtəlif orqanlarda (əzələ, beyin, göz) finna əmələ gətirə bilər ki, bu da sistiserkoz adlanır və çox təhlükəlidir.

Profilaktika tədbirləri:

Əti (xüsusilə mal və donuz ətini) tam bişirmək.
Şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etmək (əlləri yumaq).
Tərəvəz və meyvələri yaxşı yumaq.
Su mənbələrinin təmizliyinə nəzarət etmək.
Baytarlıq nəzarətini gücləndirmək.

Yadda saxla

Lentşəkilli qurdlar yastı qurdlar tipinə aiddir, tamamilə parazitdir.
Həzm sistemi yoxdur, qidaları bədən səthi ilə sorur.
Bədəni başcıq (skoleks), boyuncuq və buğumlardan (strobil) ibarətdir.
Hermafroditlərdir, mürəkkəb həyat dövrünə malikdirlər (aralıq və əsas sahib).
Öküz soliteri (Taenia saginata) və donuz soliteri (Taenia solium) insanda parazitlik edir.
Ətin yaxşı bişirilməsi və gigiyena infeksiyadan qorunmanın əsas yoludur.

Həll olunmuş misallar

Misal 1
Öküz soliterinin həyat dövründə aralıq sahib hansı heyvandır və insan bu qurdla necə yoluxur?
Həlli
Öküz soliterinin aralıq sahibi mal-qaradır. İnsan bu qurdla kifayət qədər bişməmiş, tərkibində finnalar olan mal əti yedikdə yoluxur. Finnalar insanın bağırsağında yetkin qurda çevrilir.
Misal 2
Lentşəkilli qurdların quruluşunda həzm sisteminin olmaması hansı uyğunlaşmadır və bu, onların qidalanmasına necə təsir edir?
Həlli
Həzm sisteminin olmaması lentşəkilli qurdların parazit həyat tərzinə uyğunlaşmasıdır. Onlar sahib orqanizmin bağırsağında yarıhəzm olunmuş qidalarla birbaşa təmasda olduqları üçün, qidaları bütün bədən səthləri vasitəsilə soraraq mənimsəyirlər. Bu, onlara həzmə enerji sərf etmədən qidalanmağa imkan verir.

Özünü yoxla

Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.

Lentşəkilli qurdların quruluşuna aid hansı fikir SƏHVdir?
1. Bədəni başcıq, boyuncuq və buğumlardan ibarətdir.
2. Həzm sistemi yaxşı inkişaf etmişdir.
3. Hermafrodit orqanizmlərdir.
4. Başcıqda sormaclar və ya qarmaqlar yerləşir.
5. Tamamilə parazit həyat tərzi keçirirlər.
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B Həzm sistemi yaxşı inkişaf etmişdir.
Lentşəkilli qurdların həzm sistemi yoxdur, qidaları bədən səthi ilə sorurlar. Digər variantlar doğrudur.
İnsan orqanizmində donuz soliterinin finnaları hansı orqanlarda yerləşə bilər?
1. Yalnız bağırsaqda
2. Yalnız qaraciyərdə
3. Əzələlərdə, beyində, gözlərdə
4. Yalnız ağciyərlərdə
5. Yalnız mədədə
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: C Əzələlərdə, beyində, gözlərdə
Donuz soliterinin yumurtaları udulduqda sürfələr bağırsaqdan keçərək qan dövranı ilə müxtəlif orqanlara, o cümlədən əzələlərə, beyinə və gözlərə yayılaraq orada finna əmələ gətirə bilər.
Aşağıdakılardan hansı lentşəkilli qurdlarla yoluxmanın profilaktikası üçün əsas tədbirdir?
1. Yalnız qaynadılmış su içmək
2. Tərəvəzləri yaxşı yumadan yemək
3. Əti (mal və donuz) tam bişirmədən istifadə etmək
4. Şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etmək və əti tam bişirmək
5. Heyvanlarla təmasdan tamamilə qaçmaq
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: D Şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etmək və əti tam bişirmək
Lentşəkilli qurdlarla yoluxmanın əsas profilaktikası şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etmək (əlləri yumaq) və əti (xüsusilə mal və donuz ətini) tam bişirməkdir. Bişməmiş ətdəki finnalar insanı yoluxdura bilər.

Tipik səhvlər

Lentşəkilli qurdların həzm sisteminin olduğunu düşünmək.
Aralıq və əsas sahibləri qarışdırmaq, ya da həyat dövrünün mərhələlərini səhv bilmək.
Donuz soliteri yumurtaları ilə yoluxduqda insanda finnoza (sistiserkoz) əmələ gəldiyini unutmaq.

Hələ də tam aydın deyil?

Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.

Bu mövzunu Canlı Müəllimlə öyrən Məsələni şəkillə həll et