Fəsilənin ümumi xarakteristikası

Zanbaqlar fəsiləsinə əsasən çoxillik ot bitkiləri aiddir. Onların yerüstü gövdəsi düz, yarpaqları isə paralel və ya qövsvarı damarlanmaya malikdir. Yeraltı orqanları adətən soğanaq və ya kökümsovdur. Kök sistemi saçaqlıdır, əsas kök erkən məhv olur və onun əvəzinə əlavə köklər inkişaf edir.

Çiçək və meyvə quruluşu

Zanbaqların çiçəkləri ikicinslidir və düzgün (aktinomorf) quruluşludur. Çiçək qrupu çox vaxt salxım və ya çətirdir, lakin tək çiçəklərə də rast gəlinir. Çiçək düsturu $\mathrm{\ast P_{3+3}E_{3+3}D_1}$ kimidir. Çiçəkyanlığı sadə olub 6 ləçəyəbənzər yarpaqdan ibarətdir, onlar adətən iki cərgədə düzülür. Erkəkciklərin sayı 6, dişicik isə 1-dir. Meyvələri əsasən qutucuq (məsələn, lalə, zanbaq) və ya giləmeyvədir (məsələn, inciçiçəyi).

Əsas nümayəndələri və əhəmiyyəti

Fəsilənin geniş yayılan nümayəndələrinə zanbaq, lalə, inciçiçəyi, sümbülqızı və qarğaözü aiddir. Qarğaözü istisnadır: onun yarpaqları torvarı damarlanır. Lalə və zanbaq dekorativ bitkilər kimi becərilir. İnciçiçəyi tibbdə ürək dərmanlarının hazırlanmasında istifadə olunur. Zəhərli nümayəndəsi olan qarğaözü isə təhlükəlidir, lakin bəzən dərman bitkisi kimi məhdud istifadə olunur. Zəhərli nümayəndələrə toxunmaq və ya onları yemək olmaz.

Yadda saxla

Birləpəlilər sinfinə aiddir; kök sistemi saçaqlı, yarpaq damarlanması qövsvarı və ya paraleldir (qarğaözündə torvarı).
Yeraltı orqanları əsasən soğanaq və ya kökümsovdur.
Çiçək düsturu: $\mathrm{\ast P_{3+3}E_{3+3}D_1}$ . Çiçəkyanlığı sadədir.
Meyvə tipləri: qutucuq (lalə, zanbaq) və giləmeyvə (inciçiçəyi, qarğaözü).

Həll olunmuş misallar

Misal 1
Zanbaqlar fəsiləsinə aid olan hansı bitkinin yarpaqları torvarı damarlanmaya malikdir və meyvəsi giləmeyvədir?
Həlli
1. Zanbaqlar fəsiləsi birləpəlilər sinfinə aid olduğu üçün, əsasən paralel və ya qövsvarı damarlanmaya malikdirlər.
2. Lakin bu fəsilədə bir istisna var ki, bu da dörd yarpaqlı qarğaözü bitkisidir.
3. Qarğaözünün yarpaqları torvarı damarlanır və onun meyvəsi giləmeyvədir.
Cavab: Qarğaözü.
Misal 2
Lalə çiçəyinin düsturuna əsasən bir çiçəkdəki erkəkcik və ləçəyəbənzər yarpaqların ümumi sayını tapın.
Həlli
1. Lalənin çiçək düsturu $\mathrm{\ast P_{3+3}E_{3+3}D_1}$ kimidir.
2. Çiçəkyanlığı (P) $3+3$ , yəni 6 ləçəyəbənzər yarpaqdan ibarətdir.
3. Erkəkciklərin (E) sayı da $3+3$ , yəni 6-dır.
4. Onların ümumi sayı: $6 + 6 = 12$ .
Cavab: 12.

Özünü yoxla

Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.

Zanbaqlar fəsiləsinin nümayəndəsi olan inciçiçəyinin meyvə tipi nədir?
1. qutucuq
2. giləmeyvə
3. buynuzmeyvə
4. dən
5. paxla
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B giləmeyvə
İnciçiçəyi (və qarğaözü) zanbaqlar fəsiləsinin giləmeyvəyə malik nümayəndələrindəndir. Lalə və zanbağın meyvəsi isə qutucuqdur.
Zanbaq çiçəyinin düsturunda dişiciklərin sayı neçədir?
1. 1
2. 3
3. 6
4. $\infty$
5. 0
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: A 1
Zanbaqların çiçək düsturu $\mathrm{\ast P_{3+3}E_{3+3}D_1}$ şəklindədir. Burada D (dişicik) 1-dir.
Hansı əlamət zanbaqkimilərin əksəriyyəti üçün xarakterik deyil?
1. saçaqlı kök sistemi
2. sadə çiçəkyanlığı
3. mil kök sistemi
4. paralel və ya qövsvarı damarlanma
5. çoxillik ot bitkiləri olması
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: C mil kök sistemi
Zanbaqlar birləpəlilər sinfinə aid olduqları üçün onlarda əsas kök erkən məhv olur və saçaqlı kök sistemi inkişaf edir. Mil kök sistemi ikiləpəlilər üçün xarakterikdir.

Tipik səhvlər

Bütün zanbaqkimilərin yarpaqlarının paralel və ya qövsvarı damarlandığını düşünmək (qarğaözündə torvarı damarlanmadır).
Zanbaqların çiçəklərində ləçək və kasayarpaqlarının fərqli olduğunu düşünmək (onlarda çiçəkyanlığı sadədir, bütün yarpaqlar eyni formadadır).
Bütün fəsilə nümayəndələrinin meyvəsinin eyni tipli (yalnız qutucuq) olduğunu zənn etmək (inciçiçəyi və qarğaözünün meyvəsi giləmeyvədir).

Hələ də tam aydın deyil?

Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.

Bu mövzunu Canlı Müəllimlə öyrən Məsələni şəkillə həll et