İnformasiya daşıyıcıları

İnformasiyanı qeyd etmək, saxlamaq və oxumaq üçün nəzərdə tutulmuş maddi obyektə informasiya daşıyıcısı deyilir. Tarixən daş, perqament, kağız kimi daşıyıcılardan istifadə edilib. Kompüter texnologiyalarının inkişafı ilə maqnit, optik və yarımkeçirici (elektron) daşıyıcılar yaranmışdır. Daşıyıcıdakı məlumatları oxuyan və ya ona məlumat yazan aparatlara isə sürücü və ya drayv (drive) deyilir.

Maqnit və optik disklər

Maqnit disklərdə informasiya disk səthinin maqnitləşdirilməsi yolu ilə yazılır. Buna ən yaxşı nümunə kompüterin sərt diskidir (HDD – Hard Disk Drive). O, böyük həcmdə informasiyanı saxlayır və sürətli oxuma/yazma qabiliyyətinə malikdir.

Optik disklərdə informasiya diskin səthinə lazer şüası vasitəsilə yazılır və oxunur. Əsas növləri bunlardır:

CD (Compact Disk) – adətən 700 MB informasiya tutur.
DVD (Digital Video Disk) – standart olaraq 4,7 GB və daha çox informasiya tutur.
Blu-ray disklər – böyük həcmli (25 GB və ya daha çox) məlumatları, xüsusən yüksək keyfiyyətli videoları saxlamaq üçün istifadə olunur.

Flaş-yaddaş, SSD və Bulud texnologiyaları

Flaş-yaddaş hərəkət edən mexaniki hissələri olmayan, enerjidən asılı olmayan yarımkeçirici yaddaş növüdür. Onlar kiçik ölçülü, zərbəyə davamlı və sürətlidir. Fləş kartlar və SSD-lər (Solid State Drive) bu növ yaddaşdır. Son zamanlar SSD-lər HDD-ləri əvəz edərək kompüterlərin işləmə sürətini kəskin artırır.

Bulud (cloud) texnologiyaları informasiyanı internetə qoşulmuş uzaq serverlərdə saxlamağa imkan verir. Google Drive, Microsoft OneDrive, iCloud kimi xidmətlər sayəsində fayllarınıza istənilən cihazdan daxil ola bilərsiniz və şəxsi qurğunuz xarab olsa belə, informasiya itmir.

Yadda saxla

CD (700 MB), DVD (4,7 GB və daha çox), Blu-ray (25 GB və daha çox) lazer şüası ilə işləyən optik disklərdir.
HDD (sərt disk) maqnit, SSD isə hərəkətli hissələri olmayan yarımkeçirici (elektron) yaddaşdır.
Bulud texnologiyaları faylları fiziki yaddaşda deyil, internet üzərindən uzaq serverlərdə saxlamaq üçündür.

Həll olunmuş misallar

Misal 1
Tutumu 4,7 GB olan DVD-yə həcmi 800 MB olan ən çoxu neçə video fayl yerləşdirmək olar? (1 GB = 1024 MB qəbul edin)
Həlli
1. DVD-nin tutumunu meqabayta çevirək: $4{,}7 \cdot 1024 = 4812{,}8$ MB.
2. Bu həcmi bir videonun həcminə bölək: $4812{,}8 / 800 \approx 6{,}016$ .
3. Faylların sayı tam olmalıdır, buna görə də tam hissəni götürürük: 6 fayl.
Cavab: 6.
Misal 2
Siyahıdakı yaddaş qurğularını iş prinsiplərinə görə (maqnit, optik, yarımkeçirici) qruplaşdırın: 1. SSD, 2. HDD, 3. CD-ROM, 4. Flaş-kart, 5. DVD.
Həlli
- Maqnit yaddaş: HDD (sərt disk). İnformasiya maqnit sahəsinin köməyi ilə yazılır.
- Optik yaddaş: CD-ROM, DVD. İnformasiya diskin üzərinə lazer şüası ilə yazılır və oxunur.
- Yarımkeçirici (elektron) yaddaş: SSD, Flaş-kart. Mexaniki hissələri yoxdur, mikrosxemlərdən ibarətdir.

Özünü yoxla

Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.

Aşağıdakılardan hansı yalnız oxunması mümkün olan, amma məlumat yazıla bilməyən optik diskdir?
1. CD-RW
2. CD-ROM
3. Flaş-kart
4. SSD
5. DVD-RW
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B CD-ROM
ROM (Read Only Memory) yalnız oxumaq üçündür, istifadəçi bu diskə yeni məlumat yaza bilməz. RW (ReWritable) isə çoxdəfəlik yazılıb silinə bilən disklərdir. SSD və flaş-kart isə optik yaddaş deyil.
İnformasiyanın saxlanması üçün bulud texnologiyalarının (Cloud storage) əsas üstünlüyü nədir?
1. Kompüterin prosessorunun sürətini artırması
2. İstənilən internet bağlantısı olan cihazdan məlumatlara çıxış imkanı
3. Virusların ümumiyyətlə düşmə ehtimalının sıfır olması
4. İnternet olmadıqda da uzaq serverlərlə sinxronizasiya etməsi
5. Sərt diskdən daha tez xarab olması
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B İstənilən internet bağlantısı olan cihazdan məlumatlara çıxış imkanı
Bulud xidmətlərinin əsas üstünlüyü məlumatların internet üzərindən əlçatan olmasıdır. Bu sistemlər kompüterin sürətini artırmır və internet olmadan serverə qoşulmaq mümkün deyil.
Həcmi 3,5 GB olan məlumatı 700 MB tutuma malik CD disklərə yazmaq üçün ən azı neçə disk lazımdır? (1 GB = 1024 MB)
1. 4
2. 5
3. 6
4. 7
5. 8
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: C 6
$3{,}5 \text{ GB} = 3{,}5 \cdot 1024 \text{ MB} = 3584 \text{ MB}$ . Disk sayı = $3584 / 700 = 5{,}12$ . 5 disk tam dolur və qalan məlumat üçün daha 1 disk (ümumilikdə 6 disk) tələb olunur.

Tipik səhvlər

Flaş yaddaşı maqnit daşıyıcısı hesab etmək (əslində mexaniki hissəsi olmayan yarımkeçiricidir).
SSD-nin CD/DVD kimi bir optik disk olduğunu düşünmək; SSD böyük tutumlu elektron (yarımkeçirici) yaddaş qurğusudur, kompüterlərdə sərt diski əvəz edir.

Hələ də tam aydın deyil?

Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.

Bu mövzunu Canlı Müəllimlə öyrən Məsələni şəkillə həll et