Məzmuna keç

n-ci dərəcədən kök. İrrasional ifadələr. Həqiqi üstlü qüvvət

Hesabi kvadrat kökün xassələri

Hesabi kvadrat kökün xassələri riyaziyyatda ifadələri sadələşdirmək, tənlikləri və bərabərsizlikləri həll etmək üçün əsas vasitədir. Bu xassələri bilmək DİM imtahanlarında uğurlu nəticə əldə etmək üçün çox vacibdir, çünki onlar bir çox tapşırıqlarda tətbiq olunur.

Hesabi kvadrat kök anlayışı

Hesabi kvadrat kök, mənfi olmayan ədəddən götürülən və nəticəsi mənfi olmayan ədəd olan kökdür. Başqa sözlə, a≥0a \ge 0 olduqda, x2=ax^2 = a tənliyinin mənfi olmayan həlli x=ax = \sqrt{a} kimi işarə olunur. Məsələn, 25=5\sqrt{25} = 5, çünki 52=255^2 = 25 və 5≥05 \ge 0. Qeyd edək ki, a\sqrt{a} həmişə mənfi olmayan qiymət alır.

Hesabi kvadrat kökün əsas xassələri

Hesabi kvadrat kökün ifadələri sadələşdirmək və hesablamaq üçün istifadə olunan bir sıra vacib xassələri var:

  1. Vurma xassəsi: İki mənfi olmayan ədədin hasilinin hesabi kvadrat kökü, onların hesabi kvadrat köklərinin hasilinə bərabərdir: a⋅b=a⋅b\sqrt{a \cdot b} = \sqrt{a} \cdot \sqrt{b}, burada a≥0a \ge 0, b≥0b \ge 0. Məsələn, 4⋅9=36=6\sqrt{4 \cdot 9} = \sqrt{36} = 6 və 4⋅9=2⋅3=6\sqrt{4} \cdot \sqrt{9} = 2 \cdot 3 = 6.

  2. Bölmə xassəsi: Mənfi olmayan ədədin müsbət ədədə nisbətinin hesabi kvadrat kökü, onların hesabi kvadrat köklərinin nisbətinə bərabərdir: ab=ab\sqrt{\frac{a}{b}} = \frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}}, burada a≥0a \ge 0, b>0b > 0. Məsələn, 10025=4=2\sqrt{\frac{100}{25}} = \sqrt{4} = 2 və 10025=105=2\frac{\sqrt{100}}{\sqrt{25}} = \frac{10}{5} = 2.

  3. Kökün qüvvətə yüksəldilməsi xassəsi: Hesabi kvadrat kökün kvadratı kökaltı ifadəyə bərabərdir: (a)2=a(\sqrt{a})^2 = a, burada a≥0a \ge 0. Məsələn, (7)2=7(\sqrt{7})^2 = 7.

  4. Kökaltı ifadədə kvadratın xassəsi: Kökaltı ifadənin kvadratından kök çıxarıldıqda modul işarəsi altında yazılır: a2=∣a∣\sqrt{a^2} = |a|, burada aa istənilən həqiqi ədəddir. Məsələn, 52=∣5∣=5\sqrt{5^2} = |5| = 5 və (−5)2=∣−5∣=5\sqrt{(-5)^2} = |-5| = 5. Bu xassə xüsusilə dəyişənlər iştirak edən ifadələrdə vacibdir.

  5. Müqayisə xassəsi: İki mənfi olmayan ədədi müqayisə etmək üçün onların hesabi kvadrat köklərini müqayisə etmək kifayətdir. Əksinə, onların hesabi kvadrat köklərini müqayisə etməklə ədədlərin özlərini müqayisə etmək olar: Əgər a≥0a \ge 0, b≥0b \ge 0 olarsa, onda a<b  ⟺  a<ba < b \iff \sqrt{a} < \sqrt{b}.

Xassələrin tətbiqi

Bu xassələrdən ifadələri sadələşdirmək, vuruğu kök işarəsi altından çıxarmaq və ya kök işarəsi altına daxil etmək üçün istifadə olunur. Məsələn, 12=4⋅3=4⋅3=23\sqrt{12} = \sqrt{4 \cdot 3} = \sqrt{4} \cdot \sqrt{3} = 2\sqrt{3}. Həmçinin, kəsrin məxrəcini irrasionallıqdan azad etmək üçün də bu xassələr tətbiq edilir.

Yadda saxla

  1. a⋅b=a⋅b\sqrt{a \cdot b} = \sqrt{a} \cdot \sqrt{b} (a≥0,b≥0a \ge 0, b \ge 0)
  2. ab=ab\sqrt{\frac{a}{b}} = \frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}} (a≥0,b>0a \ge 0, b > 0)
  3. (a)2=a(\sqrt{a})^2 = a (a≥0a \ge 0)
  4. a2=∣a∣\sqrt{a^2} = |a| (istənilən aa üçün)
  5. a\sqrt{a} həmişə mənfi olmayan qiymət alır (a≥0a \ge 0 olarsa).

Həll olunmuş misallar

  1. Misal 1

    İfadəni sadələşdirin: 75+48−3\sqrt{75} + \sqrt{48} - \sqrt{3}.

    Həlli

    1. Hər bir kökaltı ifadəni elə vuruqlara ayıraq ki, onlardan birindən tam kvadrat kök çıxsın: 75=25⋅3=25⋅3=53\sqrt{75} = \sqrt{25 \cdot 3} = \sqrt{25} \cdot \sqrt{3} = 5\sqrt{3} 48=16⋅3=16⋅3=43\sqrt{48} = \sqrt{16 \cdot 3} = \sqrt{16} \cdot \sqrt{3} = 4\sqrt{3}

    2. Sadələşmiş ifadələri orijinal ifadədə yerinə yazaq: 53+43−35\sqrt{3} + 4\sqrt{3} - \sqrt{3}

    3. Oxşar hədləri islah edək: (5+4−1)3=83(5+4-1)\sqrt{3} = 8\sqrt{3}

    Cavab: 838\sqrt{3}.

  2. Misal 2

    İfadəni sadələşdirin: (x−3)2+x2\sqrt{(x-3)^2} + \sqrt{x^2}, burada x<0x < 0.

    Həlli

    1. a2=∣a∣\sqrt{a^2} = |a| xassəsindən istifadə edək: (x−3)2=∣x−3∣\sqrt{(x-3)^2} = |x-3| x2=∣x∣\sqrt{x^2} = |x|

    2. Şərtə görə x<0x < 0. Bu o deməkdir ki, xx mənfi ədəddir, buna görə ∣x∣=−x|x| = -x.

    3. Həmçinin, x<0x < 0 olduğundan, x−3x-3 də mənfi ədəddir (məsələn, x=−1x=-1 olarsa, x−3=−4x-3=-4). Deməli, ∣x−3∣=−(x−3)=−x+3=3−x|x-3| = -(x-3) = -x+3 = 3-x.

    4. İfadəni sadələşdirək: (3−x)+(−x)=3−x−x=3−2x(3-x) + (-x) = 3 - x - x = 3 - 2x

    Cavab: 3−2x3 - 2x.

Özünü yoxla

Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.

  1. Hansı ifadə doğru deyil?

    1. 0.36=0.6\sqrt{0.36} = 0.6
    2. 121=11\sqrt{121} = 11
    3. 0.09=0.3\sqrt{0.09} = 0.3
    4. −4=−2\sqrt{-4} = -2
    5. 1.44=1.2\sqrt{1.44} = 1.2
    Cavabı göstərCavabı gizlət

    Düzgün cavab: D −4=−2\sqrt{-4} = -2

    Hesabi kvadrat kök yalnız mənfi olmayan ədədlərdən çıxarıla bilər və nəticəsi mənfi olmayan ədəd olmalıdır. −4\sqrt{-4} ifadəsinin həqiqi ədədlər çoxluğunda mənası yoxdur.

  2. İfadəni sadələşdirin: 9a2b4\sqrt{9a^2b^4}, burada a<0a < 0.

    1. 3ab23ab^2
    2. −3ab2-3ab^2
    3. 3∣a∣b23|a|b^2
    4. 3∣a∣∣b2∣3|a||b^2|
    5. 3∣a∣b43|a|b^4
    Cavabı göstərCavabı gizlət

    Düzgün cavab: B −3ab2-3ab^2

    9a2b4=9⋅a2⋅b4=3⋅∣a∣⋅∣b2∣\sqrt{9a^2b^4} = \sqrt{9} \cdot \sqrt{a^2} \cdot \sqrt{b^4} = 3 \cdot |a| \cdot |b^2|. Şərtə görə a<0a < 0 olduğu üçün ∣a∣=−a|a| = -a. b2b^2 həmişə mənfi olmadığı üçün ∣b2∣=b2|b^2| = b^2. Beləliklə, 3⋅(−a)⋅b2=−3ab23 \cdot (-a) \cdot b^2 = -3ab^2.

  3. Ədədləri müqayisə edin: 353\sqrt{5} və 525\sqrt{2}.

    1. 35<523\sqrt{5} < 5\sqrt{2}
    2. 35=523\sqrt{5} = 5\sqrt{2}
    3. 35>523\sqrt{5} > 5\sqrt{2}
    4. Müqayisə etmək mümkün deyil
    5. Cavab variantı yoxdur
    Cavabı göstərCavabı gizlət

    Düzgün cavab: A 35<523\sqrt{5} < 5\sqrt{2}

    Kök işarəsi altındakı ifadələri müqayisə etmək üçün vuruqları kök işarəsi altına daxil edək: 35=32⋅5=9⋅5=453\sqrt{5} = \sqrt{3^2 \cdot 5} = \sqrt{9 \cdot 5} = \sqrt{45}. 52=52⋅2=25⋅2=505\sqrt{2} = \sqrt{5^2 \cdot 2} = \sqrt{25 \cdot 2} = \sqrt{50}. Kökaltı ifadələri müqayisə edirik: 45<5045 < 50. Deməli, 45<50\sqrt{45} < \sqrt{50}, yəni 35<523\sqrt{5} < 5\sqrt{2}.

Tipik səhvlər

  • a2=a\sqrt{a^2} = a yazmaq, xüsusilə aa dəyişən olduqda və onun mənfi qiymətlər alması mümkün olduqda. Düzgün cavab a2=∣a∣\sqrt{a^2} = |a| olmalıdır.
  • a+b=a+b\sqrt{a+b} = \sqrt{a} + \sqrt{b} kimi səhv xassə tətbiq etmək. Kök cəmdən və ya fərqdən bu şəkildə çıxarıla bilməz.
  • Kökaltı ifadənin mənfi olmamasını nəzərə almamaq. Məsələn, x−2\sqrt{x-2} ifadəsində x−2≥0  ⟹  x≥2x-2 \ge 0 \implies x \ge 2 olmalıdır.

Hələ də tam aydın deyil?

Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.