Hesabi kvadrat kökün tərifi
Hesabi kvadrat kök, mənfi olmayan ədəddən çıxarılan və nəticəsi də mənfi olmayan bir ədəd olan kökdür. Başqa sözlə, üçün elə ədədidir ki, olsun. Məsələn, , çünki və . Qeyd edək ki, də 25-ə bərabərdir, lakin hesabi kvadrat kökün tərifi nəticənin mənfi olmamasını tələb edir. Buna görə heç vaxt ola bilməz.
ifadəsinin mənası
İndi ifadəsinə baxaq. Burada kökaltı ifadə -dir. istənilən həqiqi ədəd ola bilər. isə həmişə mənfi olmayan bir ədəddir (yəni ). Hesabi kvadrat kökün tərifinə görə, ifadəsinin nəticəsi də mənfi olmayan bir ədəd olmalıdır.
Əgər olarsa, onda olar. Məsələn, .
Əgər olarsa, onda necə olar? Məsələn, . Göründüyü kimi, nəticə -in özü deyil (çünki ), əksinə -in əks işarəlisi, yəni -dir.
Bu iki halı birləşdirərək, ifadəsinin -in mütləq qiymətinə, yəni -ə bərabər olduğunu görürük.
Mütləq qiymət (modul) funksiyası
Mütləq qiymət (və ya modul) funksiyası aşağıdakı kimi təyin olunur:
Bu tərifə görə, həmişə mənfi olmayan bir ədəddir. Məsələn, , , . Yuxarıdakı ifadəsinin nəticələrini modulun tərifi ilə müqayisə etsək, onların eyni olduğunu görərik. Beləliklə, eyniliyi həmişə doğrudur.
Yadda saxla
- Hesabi kvadrat kökün tərifinə görə, həmişə mənfi olmayan ədəddir ( üçün).
- ifadəsinin nəticəsi də həmişə mənfi olmayan ədəd olmalıdır.
- Modul funksiyası həmişə mənfi olmayan qiymət verir: ( olduqda) və ( olduqda).
- İstənilən həqiqi üçün eyniliyi doğrudur.
- Bu eynilik köklü ifadələri sadələşdirərkən və tənlikləri həll edərkən mütləq nəzərə alınmalıdır.
Həll olunmuş misallar
Misal 1
İfadəni sadələşdirin: , burada .
Həlli
eyniliyindən istifadə edərək alınır. Şərtə görə , yəni . Modulun tərifinə görə, əgər ifadə mənfidirsə, moduldan müsbət çıxarmaq üçün qarşısına mənfi işarəsi qoyulur: .
Cavab: .
Misal 2
İfadəni sadələşdirin: , burada .
Həlli
. Şərtə görə . Modulun tərifinə görə, olduqda . Beləliklə, .
Cavab: .
Özünü yoxla
Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.
Aşağıdakı ifadələrdən hansı həmişə doğrudur?
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: C
Hesabi kvadrat kökün tərifi nəticənin mənfi olmamasını tələb edir. mənfi ola bilər, mənfi ola bilər, iki qiymət deməkdir, isə kök deyil. Yalnız həmişə mənfi olmayan qiymət verir və ifadəsinin tərifinə uyğundur.
ifadəsini sadələşdirin, əgər olarsa.
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B
. Şərtə görə , deməli . Modulun tərifinə görə, mənfi ifadənin modulu onun əksinə bərabərdir: .
ifadəsini sadələşdirin, əgər olarsa.
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: C
. Şərtə görə . Deməli, müsbətdir, . isə mənfidir (məsələn, üçün ), deməli . Onda ifadə olar.
Tipik səhvlər
- ifadəsini sadəcə kimi yazmaq. Bu, mənfi olduqda səhv nəticəyə gətirir.
- Modul işarəsini açarkən ifadənin işarəsini düzgün təyin etməmək. Məsələn, olduqda ifadəsini kimi açmaq.
- Kökaltı ifadədəki ilə arasındakı fərqi başa düşməmək. istənilən həqiqi ədəd ola bilər, lakin həmişə mənfi olmayan bir qiymət verir.
Hələ də tam aydın deyil?
Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.