Vurğun kök işarəsi altından çıxarılması
düsturu ilə vurğu kök işarəsi altından çıxarmaq olar. Burada olmalıdır. Əgər olarsa, olar. Əgər olarsa, onda olar.
Məsələn, . Həmçinin, . Kökün mənası olması üçün olmalıdır, bu halda , yəni .
Vurğun kök işarəsi altına salınması
Vurğu kök işarəsi altına salmaq üçün onu kvadrata yüksəldib kökün altındakı ifadəyə vurmaq lazımdır. Əgər vurulan ədəd müsbətdirsə (), onda olar. Məsələn, .
Əgər vurulan ədəd mənfidirsə (), onda mənfi işarəsi kök xaricində qalır: . Məsələn, . Unutmayın ki, kökaltı ifadə mənfi ola bilməz, yəni olmalıdır.
Məxrəcin irrasionallıqdan azad edilməsi
Kəsrin məxrəcini irrasionallıqdan azad etmək üçün kəsrin surətini və məxrəcini məxrəcdəki irrasional ifadəyə qoşma olan ifadəyə vurmaq lazımdır.
-
Əgər məxrəc şəklindədirsə, surət və məxrəci -yə vurun: . Məsələn, .
-
Əgər məxrəc və ya şəklindədirsə, surət və məxrəci onun qoşmasına vurun. Qoşma o deməkdir ki, işarə əksinə dəyişir. Məsələn, üçün qoşma olar. Bu zaman düsturundan istifadə edilir. Məsələn, .
Kvadrat köklər daxil olan ifadələrin sadələşdirilməsi
Kvadrat köklər daxil olan ifadələri sadələşdirmək üçün oxşar kökləri toplamaq/çıxmaq, vurma düsturlarından istifadə etmək və ya kökaltı ifadələri sadələşdirmək lazımdır.
-
Oxşar köklərin toplanması/çıxılması: Yalnız kökaltı ifadələri eyni olan kökləri toplamaq və ya çıxmaq olar: . Məsələn, . Bəzən kökaltı ifadələri əvvəlcə sadələşdirmək lazımdır: .
-
Müxtəsər vurma düsturlarından istifadə: Kvadrat köklər daxil olan ifadələr üçün də müxtəsər vurma düsturları tətbiq olunur:
- . Məsələn, .
- . Məsələn, .
Yadda saxla
- Vurğun kök işarəsi altından çıxarılması: (burada ).
- Vurğun kök işarəsi altına salınması: () və ().
- Məxrəci irrasionallıqdan azad etmək üçün qoşmasına vurun: , (qoşma ifadəyə vurmaqla).
- Oxşar köklər toplanır/çıxılır: .
- Müxtəsər vurma düsturları: , .
Həll olunmuş misallar
Misal 1
İfadəni sadələşdirin: .
Həlli
- Hər iki kəsrin məxrəcini irrasionallıqdan azad edək və ya ortaq məxrəcə gətirək. Ortaq məxrəc olar.
- .
- Birinci kəsrin surətini -ə, ikinci kəsrin surətini -ə vuraq: .
- Kəsrləri çıxaq: .
Cavab: .
Misal 2
İfadəni sadələşdirin: .
Həlli
- Hər bir kökaltı ifadədən tam kvadrat vurğu çıxaraq kökləri sadələşdirək: . . .
- Sadələşdirdiyimiz kökləri ifadədə yerinə qoyaq: .
- Oxşar kökləri toplayıb çıxaq: .
Cavab: .
Özünü yoxla
Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.
İfadəni sadələşdirin: .
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B
. Beləliklə, .
Məxrəci irrasionallıqdan azad edin: .
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: A
Məxrəcin qoşması -dür. Kəsrin surətini və məxrəcini -ə vuraq: .
Əgər olarsa, ifadəsini sadələşdirin.
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B
. . İfadəni sadələşdirək: . Şərtə görə olduğu üçün . Deməli, .
Tipik səhvlər
- yazmaq. Doğrusu -dır. -nın işarəsindən asılı olaraq ya , ya da olur.
- Məxrəci irrasionallıqdan azad edərkən qoşma ifadədən düzgün istifadə etməmək. Məsələn, ifadəsini sadəcə -yə vurmaq.
- Kökaltı ifadələri sadələşdirmədən toplamaq və ya çıxmaq. Məsələn, yazmaq. Doğrusu .
Hələ də tam aydın deyil?
Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.