Tam üstlü qüvvətin tərifi
Ədədin qüvvəti riyaziyyatda çox vacib bir anlayışdır. Tam üstlü qüvvət dedikdə, qüvvət üstünün tam ədəd olması nəzərdə tutulur.
-
Müsbət tam üstlü qüvvət: ifadəsində əsas, isə qüvvət üstüdür. Əgər natural ədəddirsə (), onda əsasın öz-özünə dəfə vurulması deməkdir: Məsələn, .
-
Sıfır üstlü qüvvət: İstənilən sıfırdan fərqli ədədin sıfır üstlü qüvvəti vahidə (1-ə) bərabərdir: (burada ) Məsələn, , . Qeyd edək ki, təyin olunmayıb.
-
Mənfi tam üstlü qüvvət: Sıfırdan fərqli ədədin mənfi tam üstlü qüvvəti, həmin ədədin müsbət üstlü qüvvətinin tərsidir: (burada və ) Məsələn, . Həmçinin, .
Tam üstlü qüvvətin əsas xassələri
Tam üstlü qüvvətlərlə işləyərkən aşağıdakı xassələrdən istifadə olunur. Bu xassələr , və tam ədədlər olduqda doğrudur:
-
Əsasları eyni olan qüvvətlərin vurulması: Qüvvətlər vurularkən üstlər toplanır: Məsələn, .
-
Əsasları eyni olan qüvvətlərin bölünməsi: Qüvvətlər bölünərkən üstlər çıxılır: Məsələn, .
-
Qüvvətin qüvvətə yüksəldilməsi: Qüvvət qüvvətə yüksəldilərkən üstlər vurulur: Məsələn, .
-
Hasilin qüvvəti: Hasil qüvvətə yüksəldilərkən hər bir vuruq ayrı-ayrılıqda bu qüvvətə yüksəldilir: Məsələn, .
-
Kəsrin qüvvəti: Kəsr qüvvətə yüksəldilərkən surət və məxrəc ayrı-ayrılıqda bu qüvvətə yüksəldilir: Məsələn, .
Yadda saxla
- (n natural ədəd üçün).
- ().
- ().
- , , .
- , .
Həll olunmuş misallar
Misal 1
İfadəni sadələşdirin:
Həlli
-
Qüvvətin qüvvəti xassəsini tətbiq edək:
-
İfadəni yenidən yazaq:
-
Surətdə əsasları eyni olan qüvvətləri vuraq: Surət:
-
İfadə bu şəkli alır:
-
Əsasları eyni olan qüvvətləri bölək:
Cavab:
-
Misal 2
Hesablayın:
Həlli
-
Birinci həddi hesablayaq: . Mənfi üstlü qüvvətin tərifinə görə .
-
İkinci həddi hesablayaq: . Eynilə, .
-
Üçüncü həddi hesablayaq: . Sıfır üstlü qüvvətin xassəsinə görə .
-
Hesablamanı aparaq: .
Cavab: 29
-
Özünü yoxla
Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.
İfadəni sadələşdirin:
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B
. Sonra .
Hesablayın:
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: A 11
. . . Onda .
Tənliyi həll edin:
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B 2
. Tənlik şəklinə düşür. Əsaslar eyni olduğundan üstlər də eyni olmalıdır: , buradan , deməli .
Tipik səhvlər
- Mənfi üstlü qüvvəti hesablayarkən səhvini etmək. Məsələn, yazmaq (düzgünü ).
- Sıfır üstlü qüvvətin xassəsini unudmaq və ya olduğunu düşünmək.
- Qüvvətin xassələrini səhv tətbiq etmək, məsələn, kimi (düzgünü ).
- Kəsrin mənfi üstlü qüvvətini səhv hesablamaq. Məsələn, yazmaq (düzgünü ).
Hələ də tam aydın deyil?
Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.