n-ci dərəcədən kökün tərifi
tənliyinin həlli olan ədədinə ədədindən -ci dərəcədən kök deyilir. Bu, kimi işarə olunur. Burada natural ədəd (), isə həqiqi ədəddir.
Kökün dərəcəsi tək ədəd olduqda, istənilən həqiqi ədədi üçün təyin olunur və yeganə həqiqi kök var. Məsələn, , çünki ; , çünki .
Kökün dərəcəsi cüt ədəd olduqda, yalnız olduqda təyin olunur. Bu halda tənliyinin iki həlli var: biri müsbət, digəri mənfi. Onlardan mənfi olmayanına hesabi n-ci dərəcədən kök deyilir və kimi işarə olunur. Məsələn, , çünki və . olsa da, hesabi kök müsbət olur.
n-ci dərəcədən kökün xassələri
Hesabi n-ci dərəcədən köklər üçün (burada kökaltı ifadələr müsbətdir):
- Vurma xassəsi: ()
- Bölmə xassəsi: ()
- Qüvvətə yüksəltmə xassəsi: ()
- Kökdən kök çıxarma: ()
- Kökün dərəcəsinin və qüvvətin üstünün dəyişdirilməsi: ()
- Kök altından çıxarma qaydası:
- Əgər cüt ədəddirsə, onda . Məsələn, .
- Əgər tək ədəddirsə, onda . Məsələn, .
Bu xassələr irrasional ifadələrin sadələşdirilməsində geniş istifadə olunur.
İrrasional ifadələrin sadələşdirilməsi
Kök daxilindəki ifadələri sadələşdirmək üçün yuxarıdakı xassələrdən istifadə edilir:
-
Vuruğun kök işarəsi altından çıxarılması: ifadəsində vuruğunu kök altından çıxarmaq mümkündür.
- Əgər cüt ədəddirsə, (burada ).
- Əgər tək ədəddirsə, (burada istənilən həqiqi ədəd ola bilər).
-
Vuruğun kök işarəsi altına salınması: Müsbət vuruğu kök işarəsi altına salmaq üçün onu kökün dərəcəsinə bərabər qüvvətə yüksəltmək lazımdır.
- Əgər olarsa, .
- Əgər və cüt ədəddirsə, ifadəsi mənfi ədəddir, buna görə .
- Əgər və tək ədəddirsə, .
-
Həqiqi üstlü qüvvətlə əlaqə: n-ci dərəcədən kökü kəsr üstlü qüvvət kimi yazmaq olar: . Bu, köklü ifadələrlə işləməyi asanlaşdırır, xüsusilə müxtəlif dərəcəli kökləri olan ifadələri sadələşdirərkən.
Yadda saxla
- tənliyinin həlli olan ədədi -dan -ci dərəcədən kök adlanır.
- Kökün dərəcəsi cüt olduqda yalnız üçün təyin olunur; tək olduqda istənilən üçün təyin olunur.
- Hesabi n-ci dərəcədən kök () həmişə mənfi olmayan qiymət alır.
- ( cüt olduqda) və ( tək olduqda).
- Kökün dərəcəsini və kökaltı ifadənin qüvvət üstünü eyni natural ədədə vurmaq və ya bölmək olar: .
- n-ci dərəcədən kökü kəsr üstlü qüvvət kimi yazmaq olar: .
Həll olunmuş misallar
Misal 1
İfadəni sadələşdirin:
Həlli
Kökün dərəcəsi cüt olduğu üçün kök altından çıxan ifadələr modulda yazılmalıdır:
həmişə müsbət olduğu üçün . Deməli, ifadənin son şəkli:
Cavab:
Misal 2
Hesablayın:
Həlli
Hesablayaq hər bir kökü ayrı-ayrılıqda:
- : Kökün dərəcəsi təkdir, kökaltı ifadə mənfi ola bilər. , deməli .
- : Kökün dərəcəsi təkdir. , deməli .
- : Kökün dərəcəsi cütdür. , deməli hesabi kök .
İndi bu qiymətləri cəmləyək:
Cavab:
Özünü yoxla
Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.
Hesablayın:
- -2
- -8
- -4
- 4
- 2
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: A -2
(tək dərəcədən kök). (cüt dərəcədən kök). (tək dərəcədən kök, ). Beləliklə, .
Sadələşdirin:
- (yalnız olduqda)
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B
Kökün dərəcəsi 8 (cüt) olduğu üçün kök altından çıxan ifadələr modulda yazılmalıdır. . həmişə müsbət olduğu üçün . Beləliklə, .
İfadəni sadələşdirin:
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B
Kök altındakı ifadəni kəsr üstlü qüvvətə çevirək: . İndi bu ifadədən 4-cü dərəcədən kök alaq: . Bu da deməkdir. Seçimlər arasında ən sadə və dəqiq cavab .
Tipik səhvlər
- Cüt dərəcədən kök altından dəyişəni çıxararkən modulu unudmaq (məsələn, yazmaq əvəzinə yazmaq).
- Tək dərəcədən kökün mənfi ədədlərdən də alınmasını unudub, kökaltı ifadənin həmişə müsbət olduğunu düşünmək.
- Kökün dərəcəsini və qüvvət üstünü bölərkən (və ya vurarkən) yalnız birini dəyişmək, digərini sabit saxlamaq.
- kimi səhv xassələr tətbiq etmək.
Hələ də tam aydın deyil?
Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.