Məzmuna keç
OrujovAI
AZRU

Həqiqi ədədlər

Çoxrəqəmli ədədlərin yuvarlaqlaşdırılması

Gündəlik həyatda və praktik hesablamalarda ədədlərin dəqiq qiymətindən çox, təqribi qiymətindən istifadə etmək daha əlverişli olur. Bunun üçün ədədləri müəyyən mərtəbəyə qədər yuvarlaqlaşdırırlar. Yuvarlaqlaşdırılmış ədəd sonu sıfırlarla bitən ədəddir.

  • Qəbul, II mərhələ
  • Buraxılış, 11-ci sinif
  • Buraxılış, 9-cu sinif
Mövzu DİM-in 2027 proqramından, səh. 16

Yuvarlaqlaşdırma qaydası

Ədədi müəyyən mərtəbəyə qədər yuvarlaqlaşdırmaq üçün aşağıdakı qaydaya əməl etmək lazımdır:

  1. Yuvarlaqlaşdırma tələb olunan mərtəbənin rəqəmi qeyd olunur.
  2. Həmin rəqəmdən sağda gələn ilk rəqəmə baxılır.
  3. Əgər sağdakı ilk rəqəm 0, 1, 2, 3 və ya 4 olarsa, qeyd olunmuş rəqəm dəyişmir.
  4. Əgər sağdakı ilk rəqəm 5, 6, 7, 8 və ya 9 olarsa, qeyd olunmuş rəqəm 1 vahid artırılır.
  5. Qeyd olunmuş rəqəmdən sağda qalan bütün rəqəmlər sıfırlarla əvəz edilir.

Təqribi bərabərlik ≈\approx işarəsi ilə göstərilir.

Onluqlara, yüzlüklərə və minliklərə qədər yuvarlaqlaşdırma

  • Onluqlara qədər: Onluqlar mərtəbəsini tapırıq və təkliklərin rəqəminə baxırıq. Məsələn, 374 ədədini onluqlara yuvarlaqlaşdırdıqda, sonrakı rəqəm 4 olduğu üçün onluqlar dəyişmir: 374≈370374 \approx 370. 376 olduqda isə: 376≈380376 \approx 380.
  • Yüzlüklərə qədər: Yüzlüklər mərtəbəsini tapırıq və onluqların rəqəminə baxırıq. Məsələn, 4528 ədədində yüzlüklər 5-dir, sağındakı rəqəm 2-dir. Deməli, 5 dəyişmir: 4528≈45004528 \approx 4500. Lakin 4582 olsaydı, sağda 8 olduğu üçün 5 bir vahid artardı: 4582≈46004582 \approx 4600.
  • Minliklərə qədər: Minliklər mərtəbəsinə baxılır, sonrakı rəqəmlər sıfırlanır. 12750≈1300012750 \approx 13000 (çünki minliklər mərtəbəsində 2-dən sonra 7 gəlir).

Yadda saxla

  1. Yuvarlaqlaşdırılan mərtəbədən sağdakı rəqəm 0, 1, 2, 3, 4 isə, mərtəbə rəqəmi olduğu kimi qalır.
  2. Sağdakı rəqəm 5, 6, 7, 8, 9 isə, mərtəbə rəqəmi 1 vahid artırılır.
  3. Qeyd olunmuş mərtəbədən sağda yerləşən bütün rəqəmlər sıfıra çevrilir.
  4. Yuvarlaqlaşdırma üçün ≈\approx (təqribən bərabərdir) işarəsi istifadə olunur.

Həll olunmuş misallar

  1. Misal 1

    24783 ədədini yüzlüklərə qədər yuvarlaqlaşdırın.

    Həlli

    1. Ədədin yüzlüklər mərtəbəsindəki rəqəmi tapırıq: Bu 7 rəqəmidir.
    2. 7-dən sağda gələn ilk rəqəmə baxırıq: Bu 8 rəqəmidir.
    3. 8 rəqəmi 5-dən böyük olduğu üçün, 7 rəqəmini 1 vahid artırırıq (olur 8).
    4. 7-dən sağda qalan bütün rəqəmləri (8 və 3) sıfırlarla əvəz edirik.

    Nəticədə: 24783≈2480024783 \approx 24800.

    Cavab: 24800.

  2. Misal 2

    Hansı ən böyük və ən kiçik natural ədədi onluqlara qədər yuvarlaqlaşdırdıqda 150 alınır?

    Həlli

    1. Onluqlara qədər yuvarlaqlaşdırdıqda 150 alınan ədədlər 145-dən 154-ə qədər olan natural ədədlərdir.
    2. 145 ədədində onluqlar 4, təkliyi isə 5-dir. 5 olduğu üçün 4 bir vahid artır və 150 olur. (144 olsaydı 140 olardı). Yəni ən kiçik ədəd 145-dir.
    3. 154 ədədində onluqlar 5, təkliyi isə 4-dür. 4 olduğu üçün 5 dəyişmir və 150 olur. (155 olsaydı 160 olardı). Yəni ən böyük ədəd 154-dür.

    Cavab: Ən kiçik 145, ən böyük 154.

Özünü yoxla

Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.

  1. 68359 ədədini minliklərə qədər yuvarlaqlaşdırın.

    1. 68000
    2. 69000
    3. 68400
    4. 68300
    5. 60000
    Cavabı göstərCavabı gizlət

    Düzgün cavab: A 68000

    Minliklər mərtəbəsindəki rəqəm 8-dir. Ondan sağda 3 rəqəmi gəlir. 3 kiçik rəqəm (0-4 arası) olduğu üçün 8 dəyişmir və qalanları sıfırlanır: 68000.

  2. 4296 ədədini onluqlara qədər yuvarlaqlaşdırın.

    1. 4290
    2. 4300
    3. 4200
    4. 4390
    5. 4000
    Cavabı göstərCavabı gizlət

    Düzgün cavab: B 4300

    Onluqlar mərtəbəsindəki rəqəm 9-dur, sağında 6 gəlir. 6 olduğu üçün 9 bir vahid artaraq 10 olmalıdır, bu səbəbdən yüzlüklər mərtəbəsi də 1 vahid artır (2 olur 3) və ədəd 4300 olur.

  3. Yüzlüklərə qədər yuvarlaqlaşdırdıqda 3400 alınan ən kiçik natural ədədi tapın.

    1. 3401
    2. 3449
    3. 3350
    4. 3399
    5. 3349
    Cavabı göstərCavabı gizlət

    Düzgün cavab: C 3350

    Yüzlüklərə yuvarlaqlaşdırıb 3400 almaq üçün ədəd ya 3350-3399, ya da 3400-3449 aralığında olmalıdır. Bu ədədlər arasında ən kiçiyi 3350-dir, çünki onun onluq rəqəmi 5-dir, beləliklə yüzlüyü 1 artırır (3400 olur). 3349 isə 3300-ə yuvarlaqlaşır.

Tipik səhvlər

  • Mərtəbə vahidini artırdıqdan sonra sağdakı rəqəmləri sıfırlamamaq (məsələn, 376-nı onluqlara yuvarlaqlaşdırarkən 386 yazmaq).
  • Yuvarlaqlaşdırma rəqəminin sağındakı rəqəm 9 olduqda düzgün keçid edə bilməmək (məsələn, 196 onluqlara 200 deyil, 190 və ya başqa cür yazmaq).

Hələ də tam aydın deyil?

Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.

Bu mövzunu Canlı Müəllimlə öyrənMəsələni şəkillə həll et