Eynilik nədir?
İki ifadənin dəyişənlərin mümkün olan bütün qiymətlərində bərabər olması halına eynilik deyilir. Məsələn, ifadəsi eynilikdir, çünki -nın və -nin istənilən qiymətində bərabərlik doğrudur. Başqa bir nümunə: . Bu bərabərlik də və -in istənilən qiymətində doğrudur. Eyniliklər riyaziyyatda ifadələrin sadələşdirilməsi və çevrilməsi üçün fundamental əhəmiyyətə malikdir.
Eynilik çevrilmələri
Bir ifadəni onunla eynilik təşkil edən başqa bir ifadə ilə əvəz etmək eynilik çevrilməsi adlanır. Bu çevrilmələr ifadələri sadələşdirmək, tənlikləri və bərabərsizlikləri həll etmək üçün istifadə olunur. Əsas eynilik çevrilmələrinə aşağıdakılar daxildir:
- Mötərizələrin açılması: .
- Oxşar toplananların islahı: .
- Vuruqlara ayırma: .
- Müxtəsər vurma düsturlarının tətbiqi: . Eynilik çevrilmələri zamanı ifadənin mənası dəyişmir, yalnız yazılış forması dəyişir.
Eynilik çevrilmələrinin xassələri
Eynilik çevrilmələri bir sıra əsas riyazi qanunlara əsaslanır:
- Toplamanın yerdəyişmə xassəsi: .
- Vurmanın yerdəyişmə xassəsi: .
- Toplamanın qruplaşdırma xassəsi: .
- Vurmanın qruplaşdırma xassəsi: .
- Vurmanın paylama xassəsi: və . Bu xassələr dəyişənlərin istənilən qiymətində doğru olduğundan, ifadələrin eynilik çevrilmələrində geniş istifadə olunur.
Yadda saxla
- Eynilik, dəyişənlərin mümkün olan bütün qiymətlərində doğru olan bərabərlikdir.
- Eynilik çevrilməsi, bir ifadəni onunla eynilik təşkil edən başqa bir ifadə ilə əvəz etməkdir.
- Mötərizələrin açılması, oxşar toplananların islahı, vuruqlara ayırma və müxtəsər vurma düsturları əsas çevrilmələrdir.
- Eynilik çevrilmələri toplamının yerdəyişmə, qruplaşdırma və vurmanın paylama xassələrinə əsaslanır.
- Hər hansı bir bərabərliyin eynilik olduğunu isbat etmək üçün onun sol tərəfini sağ tərəfinə bərabər şəkildə çevirmək və ya hər iki tərəfi eyni ifadəyə gətirmək lazımdır.
Həll olunmuş misallar
Misal 1
İfadəsini sadələşdirin: .
Həlli
- Müxtəsər vurma düsturunu tətbiq edərək birinci həddi açaq: .
- İkinci həddi mötərizəni açaraq sadələşdirək: .
- İndi hər iki sadələşdirilmiş ifadəni birləşdirək: .
- Oxşar toplananları islah edək: . Cavab: 9.
Misal 2
bərabərliyinin eynilik olduğunu isbat edin.
Həlli
- Bərabərliyin sol tərəfini sadələşdirək: .
- Oxşar toplananları islah edək: .
- Bu ifadə müxtəsər vurma düsturuna görə -na bərabərdir.
- Beləliklə, sol tərəfi sağ tərəfə çevirdik: . Cavab: Bərabərliyin sol tərəfi sağ tərəfinə bərabərdir, deməli, bu bir eynilikdir.
Özünü yoxla
Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.
Aşağıdakı ifadələrdən hansı eynilikdir?
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B
"B" variantı müxtəsər vurma düsturudur: . "A" variantı olmalı idi. "C" variantı yalnız olduqda doğrudur. "D" variantında sonuncu mötərizədə olmalı idi. "E" variantı şərti ilə eynilikdir, lakin ümumi halda deyil.
İfadəsini sadələşdirin: .
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B
. . İfadə: .
olarsa, ifadəsinin qiymətini tapın.
- 10
- 5
- 4
- 2,5
- 0
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: A 10
İfadəni sadələşdirək: . qiymətini yerinə qoyaq: .
Tipik səhvlər
- Mötərizələrin qarşısındakı mənfi işarəni nəzərə almamaq: yerinə yazmaq. Düzgünü -dir.
- Müxtəsər vurma düsturlarını səhv tətbiq etmək, məsələn, yazmaq. Düzgünü -dir.
- İfadələri sadələşdirərkən oxşar olmayan toplananları islah etməyə çalışmaq (məsələn, -i -lə toplamaq).
Hələ də tam aydın deyil?
Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.