Kvadrat üçhədli və onun qrafiki
() şəklində ifadəyə kvadrat üçhədli deyilir. Bu funksiyanın qrafiki paraboladır. Parabolanın qolları əmsalının işarəsindən asılıdır:
- Əgər olarsa, parabolanın qolları yuxarıya doğru yönəlir. Bu halda funksiya ən kiçik qiymətə malik olur.
- Əgər olarsa, parabolanın qolları aşağıya doğru yönəlir. Bu halda funksiya ən böyük qiymətə malik olur. Parabolanın ən yuxarı və ya ən aşağı nöqtəsinə onun təpə nöqtəsi deyilir. Kvadrat üçhədlinin ən böyük və ya ən kiçik qiyməti məhz bu təpə nöqtəsinin ordinatıdır.
Təpə nöqtəsinin koordinatları və tam kvadrat ayırma üsulu
Kvadrat üçhədlinin ən böyük və ya ən kiçik qiymətini tapmaq üçün iki əsas üsul var:
- Tam kvadrat ayırma üsulu: Bu üsul üçhədlini şəklində yazmağa əsaslanır. Məsələn, . Bu çevrilmədən sonra ifadəsini alırıq. olduğundan, halında ifadənin ən kiçik qiyməti olduqda, yəni olduqda əldə edilir. Bu halda ən kiçik qiymət olur. halında isə ifadənin ən böyük qiyməti olduqda, yəni olduqda əldə edilir. Bu halda ən böyük qiymət olur. Göründüyü kimi, və (və ya ) parabolanın təpə nöqtəsinin koordinatlarıdır.
Təpə nöqtəsi düsturlarından istifadə
Kvadrat üçhədlinin ən böyük və ya ən kiçik qiymətini tapmaq üçün birbaşa təpə nöqtəsinin koordinatları düsturlarından istifadə etmək daha praktikdir: Parabolanın təpə nöqtəsinin absisi: Parabolanın təpə nöqtəsinin ordinatı (ən böyük/ən kiçik qiymət): və ya Bu düsturları bilmək imtahanlarda vaxta qənaət etməyə kömək edir. Unutmayın ki, olduqda ən kiçik qiymət, olduqda isə ən böyük qiymət olacaq.
Yadda saxla
- Kvadrat üçhədli () şəklindədir.
- Qrafiki paraboladır. qollar yuxarı, qollar aşağı.
- Təpə nöqtəsinin absisi düsturu ilə tapılır.
- Ən böyük/ən kiçik qiymət təpə nöqtəsinin ordinatıdır: və ya .
- olduqda ən kiçik qiymət, olduqda ən böyük qiymətdir.
Həll olunmuş misallar
Misal 1
funksiyasının ən kiçik qiymətini tapın.
Həlli
Burada , , . olduğundan funksiya ən kiçik qiymətə malikdir. Üsul 1: Tam kvadrat ayırma . olduğundan, ən kiçik qiymət olduqda, yəni olduqda əldə edilir. . Üsul 2: Düsturla Təpə nöqtəsinin absisi: . Ən kiçik qiymət . Cavab: Funksiyanın ən kiçik qiyməti -dür.
Misal 2
funksiyasının ən böyük qiymətini tapın.
Həlli
Burada , , . olduğundan funksiya ən böyük qiymətə malikdir. Təpə nöqtəsinin absisi: . Ən böyük qiymət . Cavab: Funksiyanın ən böyük qiyməti -dur.
Özünü yoxla
Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.
funksiyasının ən kiçik qiymətini tapın.
- 1
- 2
- 3
- 4
- 7
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: C 3
, ən kiçik qiymət var. . .
funksiyasının ən böyük qiymətini tapın.
- -5
- 0
- 5
- 10
- 20
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: C 5
, ən böyük qiymət var. . .
funksiyasının ən kiçik qiyməti 5 olarsa, -nı tapın.
- 2
- 4
- 6
- 8
- 10
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: D 8
, ən kiçik qiymət var. . . Verilənə görə , deməli .
Tipik səhvlər
- əmsalının işarəsini nəzərə almadan funksiyanın ən böyük və ya ən kiçik qiymətini səhv təyin etmək. Məsələn, olduqda ən kiçik qiymətin olduğunu düşünmək.
- Təpə nöqtəsinin absis düsturunda və ya əmsallarının işarəsini səhv götürmək ().
- Tam kvadrat ayırma zamanı hesablamalarda səhvlərə yol vermək.
Hələ də tam aydın deyil?
Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.