Toplama və çıxma

Onluq kəsrləri toplamaq və ya çıxmaq üçün onları alt-alta elə yazmaq lazımdır ki, vergüllər eyni sütuna düşsün. Əgər kəsr hissələrdə rəqəmlərin sayı fərqlidirsə, çatışmayan yerlərə sıfırlar əlavə edilir. Sonra vergülə məhəl qoymadan natural ədədlər kimi toplanır (və ya çıxılır), cavabda isə yuxarıdakı vergüllərin hizasında vergül qoyulur.

Vurma

Onluq kəsrləri vurmaq üçün vergülə məhəl qoymadan onları natural ədədlər kimi vurmaq lazımdır. Sonra vuruqların hər ikisində vergüldən sonra cəmi neçə rəqəm varsa, alınan hasildə sağdan sola doğru bir o qədər rəqəm sayıb vergül qoymaq lazımdır. Əgər hasilin rəqəmləri çatmırsa, sol tərəfə sıfırlar yazılır.

Bölmə

Onluq kəsri onluq kəsrə bölmək üçün həm bölünənin, həm də bölənin vergülünü böləndəki vergüldən sonrakı rəqəmlərin sayı qədər sağa sürüşdürmək lazımdır (böləni natural ədədə çevirmək üçün). Bundan sonra bölmə əməli natural ədədlərdə olduğu kimi yerinə yetirilir. Tam hissənin bölünməsi qurtardıqda, qismətdə vergül qoyulur.

10, 100, 1000-ə və 0,1; 0,01-ə vurma və bölmə

Onluq kəsri 10, 100, 1000 və s. ədədlərə vurduqda vergül sıfırların sayı qədər sağa sürüşdürülür (böldükdə isə sola). 0,1; 0,01; 0,001 və s. ədədlərə vurduqda vergül sola sürüşdürülür (böldükdə isə sağa).

Yadda saxla

Toplama və çıxmada vergül vergülün altına düşməlidir.
Vurmada vuruqlardakı kəsr hissələrin rəqəmləri cəmlənir və cavabda sağdan o qədər rəqəm ayrılır.
Bölmədə əvvəlcə bölən natural ədədə çevrilənə qədər vergül sağa çəkilir, bölünəndə də eyni qədər sağa sürüşdürülür.
Kəsri 10-a vurduqda vergül 1 rəqəm sağa, 10-a böldükdə isə 1 rəqəm sola keçir.

Həll olunmuş misallar

Misal 1
$2{,}45 + 13{,}7 - 4{,}015$ ifadəsinin qiymətini hesablayın.
Həlli
Əvvəlcə toplama əməlini edək: $2{,}450 + 13{,}700 = 16{,}150$ (vergüllər alt-alta yazılır). İndi çıxma əməlini edək: $16{,}150 - 4{,}015 = 12{,}135$ .

Cavab: 12,135.
Misal 2
$0{,}25 \cdot 4{,}8 : 0{,}15$ ifadəsinin qiymətini tapın.
Həlli
Əvvəlcə vurma: $0{,}25 \cdot 4{,}8$ . $25 \cdot 48 = 1200$ . Vuruqlarda ümumilikdə $2+1=3$ rəqəm vergüldən sonradır. Sağdan 3 rəqəm ayırsaq: $1{,}200 = 1{,}2$ . İndi bölmə: $1{,}2 : 0{,}15$ . Böləni natural ədədə çevirmək üçün hər ikisində vergülü 2 rəqəm sağa sürüşdürək: $120 : 15 = 8$ .

Cavab: 8.

Özünü yoxla

Əvvəl özün həll et, sonra cavaba bax.

$3{,}04 \cdot 1000 + 0{,}5 : 0{,}01$ ifadəsini hesablayın.
1. 3540
2. 3090
3. 3045
4. 309
5. 3500
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B 3090
$3{,}04 \cdot 1000$ əməlində vergül 3 rəqəm sağa sürüşür: 3040. $0{,}5 : 0{,}01$ əməlində vergül 2 rəqəm sağa sürüşür: 50. Nəticə: $3040 + 50 = 3090$ .
$x : 0{,}04 = 1{,}2 \cdot 0{,}5$ tənliyini həll edin.
1. 0,024
2. 0,24
3. 2,4
4. 0,0024
5. 24
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: A 0,024
Tənliyin sağ tərəfini hesablayaq: $1{,}2 \cdot 0{,}5$ . $12 \cdot 5 = 60$ , iki rəqəm ayırsaq $0{,}60 = 0{,}6$ . Tənlik $x : 0{,}04 = 0{,}6$ şəklinə düşür. $x = 0{,}6 \cdot 0{,}04 = 0{,}024$ .
12,5 ədədini 0,25-ə bölüb, alınan qismətdən 49,9 çıxın.
1. 50,1
2. 0,1
3. 1,1
4. 0,01
5. 5,1
Cavabı göstərCavabı gizlət
Düzgün cavab: B 0,1
Bölmə əməli: $12{,}5 : 0{,}25$ . Vergülü 2 rəqəm sağa çəkək: $1250 : 25 = 50$ . Çıxma əməli: $50 - 49{,}9 = 50{,}0 - 49{,}9 = 0{,}1$ .

Tipik səhvlər

Toplama və çıxmada rəqəmlərin sayını bərabərləşdirmədən alt-alta toplamaq (məsələn, 2,5 və 0,14 toplayarkən 5 ilə 4-ü alt-alta gətirmək).
Vurmada cavabda vergülü vuruqların cəminə görə yox, yalnız birindəki ən çox kəsr sayına görə ayırmaq.
Bölmədə vergülü sürüşdürərkən bölünən və böləndə müxtəlif sayda rəqəm qədər sürüşdürmək.

Hələ də tam aydın deyil?

Mövzunu sənə səsli dərs kimi izah edir, lövhədə yazır və suallarla yoxlayır.

Bu mövzunu Canlı Müəllimlə öyrən Məsələni şəkillə həll et