Onluq kəsrlər

Onluq kəsr tam hissədən və kəsr hissədən ibarətdir, vergüllə ayrılır. Məsələn, $3{,}25$ kəsrində $3$ tam hissə, $25$ isə kəsr hissədir. Kəsr hissədəki rəqəmlər vergüldən sonra sağa doğru onda birlər, yüzdə birlər, mində birlər və s. mərtəbələrini göstərir. $3{,}25$ — üç tam yüzdə iyirmi beş deməkdir. Onluq kəsrin sonuna sıfır yazmaq və ya sıfırları atmaq kəsrin qiymətini dəyişmir: $0{,}5 = 0{,}50 = 0{,}500$.

Onluq kəsri adi kəsrə çevirmək üçün tam hissəni olduğu kimi saxlayırıq. Kəsr hissəni surətə yazırıq, məxrəcə isə $1$ və kəsr hissədəki rəqəmlərin sayı qədər sıfır yazırıq. Məsələn, $0{,}7 = \frac{7}{10}$, $1{,}25 = 1\frac{25}{100} = 1\frac{1}{4}$. Əgər onluq kəsrin tam hissəsi sıfırdırsa, onu yalnız adi kəsr kimi yazırıq.

Onluq kəsrləri müqayisə edərkən əvvəlcə tam hissələri müqayisə edirik. Tam hissəsi böyük olan kəsr böyükdür. Tam hissələr bərabərdirsə, vergüldən sonra ilk rəqəmləri (onda birləri), onlar da bərabərdirsə, ikinci rəqəmləri (yüzdə birləri) və s. müqayisə edirik. Məsələn, $5{,}12 < 6{,}01$ (çünki $5 < 6$); $3{,}45 > 3{,}38$ (çünki $4 > 3$ onda birlər mərtəbəsində). Müqayisəni asanlaşdırmaq üçün kəsr hissələrdəki rəqəmlərin sayını bərabərləşdirmək olar: $0{,}7$ və $0{,}65$ müqayisə etmək üçün $0{,}70$ və $0{,}65$ kimi baxırıq, buradan $0{,}70 > 0{,}65$.

Toplama və çıxma: Kəsrləri vergül alt-alta düşəcək şəkildə yazırıq və adi ədədlər kimi toplayıb çıxırıq. Nəticədə vergülü eyni xətt üzrə qoyuruq. Məsələn, $3{,}25 + 1{,}7 = 3{,}25 + 1{,}70 = 4{,}95$.

Vurma: Kəsrləri vergülə fikir vermədən adi ədədlər kimi vururuq. Nəticədə vergülü vuruqlardakı vergüldən sonrakı rəqəmlərin ümumi sayı qədər sağdan sola sayaraq qoyuruq. Məsələn, $2{,}3 \cdot 0{,}12$: $23 \cdot 12 = 276$. $2{,}3$-də 1 rəqəm, $0{,}12$-də 2 rəqəm vergüldən sonra var, cəmi 3 rəqəm. Deməli, $2{,}3 \cdot 0{,}12 = 0{,}276$.

Bölmə: Onluq kəsri onluq kəsrə bölmək üçün böləni tam ədədə çeviririk, bunun üçün vergülü sağa sürüşdürürük. Bölünəndə də vergülü eyni sayda rəqəm sağa sürüşdürürük. Sonra adi bölmə əməlini yerinə yetiririk. Məsələn, $4{,}8 \div 0{,}06$: böləni tam ədəd etmək üçün vergülü 2 rəqəm sağa sürüşdürürük ($0{,}06 \to 6$). Bölünəndə də vergülü 2 rəqəm sağa sürüşdürürük ($4{,}8 \to 480$). Deməli, $4{,}8 \div 0{,}06 = 480 \div 6 = 80$.